شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : امام صادق (ع) به ابو حمزه ثمالی، که یکی از یاران نزدیک او و پدرانش بوده است، چنین یادآورمی‌شود: «از ریاست‌طلبی و دنباله‌روی شخصیت‌ها بپرهیز. او سؤال می‌کند: ناپسندیدگی ریاست‌طلبی روشن است ولی گام برداشتن در پی شخصیت‌ها را نمی‌فهمم زیرا دو سوم آن‌چه را که به‌دست‌آورده‌ام از این طریق بوده‌است. امام چنین پاسخ می‌دهد: منظور را به خوبی درنیافتی؛ مقصود آن است که به پرهیز از این که بدون دلیل کسی را پیشوا قرار‌دهی و هر چه گفت درست بپنداری.»
سید علی میرموسوی
شخصیت‌پرستی، قهرمان‌سازی و شخصیت‌پردازی یکی از آسیب‌های جدی جوامع دینی و نظام‌های ایدئولوژیک است که از بلوغ فکری و تفکر انتقادی جلوگیری می‌کند و انحطاط و عقب ماندگی را در پی دارد؛ زیرا شخصیت فرد جایگزین استدلال می‌شود و به جای محتوای سخن یا رفتار، شخصیت گوینده یا کنش‌گر معیار ارزیابی قرار می‌گیرد. در چنین وضعیتی تقلید و پیروی بی چون چرا از شخصیت‌ها رواج می‌یابد و بردگی جانشین آزادی می‌شود.
قرآن کریم در آیه ۱۶۴ سوره بقره شخصیت‌پرستی را «خدای‌گونه قلمداد کردن یک انسان و دوستی و عشق ورزیدن به او همچون خداوند» معرفی و آن را به عنوان یکی از آسیب‌های اصلی جامعه دینی شناسایی می‌کند. در بسیاری از آیات قرآن انحراف یهودیان و مسیحیان از راه درست بر اساس غلوّ و زیاده‌روی در تقدس‌بخشیدن به شخصیت‌های مذهبی توضیح داده شده است. از این رو قرآن کریم همواره پیامبر را بشری همچون دیگر افراد دانسته و به مسلمانان یادآورمی‌شود که هیچ رهبر مذهبی حتی در لباس پیامبری نمی‌تواند مردم را به پرستش خود فرا بخواند بلکه باید بر پایه فراگیری کتاب و اندیشیدن در آن به خداوند دعوت کند (آل‌عمران:۸۰).
پیشوایان و اولیای دین اسلام نیز همواره نگران آلودگی جامعه به این ویژگی بوده‌اند و آن را به پیروان خویش گوشزد کرده و آنان را از آن بازداشته‌اند. از دیدگاه آنان پیروی بی چون وچرا از اشخاص رویّه‌ای نارواست. آنان، هم‌چنین، شخصیت‌پردازی و مرید‌پروری را به‌شدّت سرزنش کرده و کسانی را که به دنبال گرد آوردن مقلدان و پیروان بی قید وشرطند بدکار معرفی کرده اند.
در میان روایاتی که از امام صادق (ع) در این رابطه بر جای مانده هر دو سوی ماجرا (یعنی شخصیت‌پرستی و شخصیت‌پردازی) به عنوان آسیبی جدی برای جامعه شناسایی شده است. امام به ابو حمزه ثمالی، که یکی از یاران نزدیک او و پدرانش بوده است، چنین یادآورمی‌شود: «از ریاست‌طلبی و دنباله‌روی شخصیت‌ها بپرهیز. او سؤال می‌کند: ناپسندیدگی ریاست‌طلبی روشن است ولی گام برداشتن در پی شخصیت‌ها را نمی‌فهمم زیرا دو سوم آن‌چه را که به‌دست‌آورده‌ام از این طریق بوده‌است. امام چنین پاسخ می‌دهد: منظور را به خوبی درنیافتی؛ مقصود آن است که به پرهیز از این که بدون دلیل کسی را پیشوا قرار‌دهی و هر چه گفت درست بپنداری» (کافی، جلد ۲، باب طلب الریاسة، حدیث ۵).
در روایتی دیگر امام به محمد بن مسلم می‌فرماید: «آیا می‌پنداری ما نیکان شما را از تبهکاران نمی شناسیم؟ همانا بدترین شما کسی است که دوست بدارد دیگران در پی او درآیند. چنین کسی دروغزن یا سست‌رأی است» (همان، حدیث ۸). این دو روایت به روشنی دو رسم ناپسند را، که در جامعه کنونی ما رواج دارد، یادآورشده و بر لزوم پیرایش جامعه از آن تاکید می‌کند.
منبع: وب‌سایت مجمع مدرسین و محققین حوزه