شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : روزنامه نگاران در افغانستان از حمایت‌های قانونی برخوردارند. قانون اساسی افغانستان از آزادی بیان به صراحت حمایت کرده است. همچنان در این قانون آمده که هر شهروند افغان حق دارد که آنچه فکر می‌کند را بیان کند از طریق نوشته و دیگر ژانرهای رسانه‌ای. در قانون همگانی هم این حمایت به صورت روشن آمده است. در افغانستان سانسور قبل و بعد از نشر وجود ندارد. اما برخورد حکومت و سیاستمداران رفتار دوستانهٔ نیست و بسیار علاقمند هستند که محدودیت‌هایی را وضع کنند.
کلمه- آزاده افروز: در هفته‌ای که گذشت ایران ارسال محموله‌های سوختی به افغانستان را متوقف کرد و در پی آن اعتراضات مردمی در کابل شکل گرفت که علاوه بر اعتراض نسبت به توقف محموله‌های سوخت، شعار‌ها رنگ و بوی سیاسی داشت و سیاست‌های احمدی‌نژاد در راهپیمایی مردم کابل هدف قرار گرفته شد. افغانی‌ها نسبت به اعدام اتباع افغان در ایران و حبس‌های طولانی مدت اعتراض داشتند. در اینباره گفت‌و‌گو کرده‌ایم با صدیق الله توحیدی روزنامه نگار با سابقه افغانی که حالا در موسسه نی دیده‌بان رسانه‌ای مطبوعات افغانستان است. توحیدی معتقد است بهانه دولت ایران که این محموله‌های سوختی به دست نیروهای ائتلاف می‌رسد واهی است و اتفاقا این مردم افغانستان و استان‌های غربی این کشور هستندکه با این توقف دچار خسارت شده‌اند. از این گذشته با این روزنامه نگار قدیمی که سال‌ها در مبارزه با نیروهای اشغالگر روس و گروه طالبان بوده است درباره وضعیت روزنامه نگاری در افغانستان و آزادی مطبوعات پرسیده‌ایم و اینکه آیا شهروندان افغانی از جنبش سبز ایران اطلاعی دارند و اخبار ایران راپیگیری می‌کنند یا نه، توحیدی رسانه‌های افغانستان و ده‌ها شبکه رادیویی و تلویزیونی که اخبار ایران و جنبش سبز را پوشش می‌دهند دلیلی دانست بر اینکه مردم افغانستان پیگیر تحولات کشور همسایه هستند. توحیدی که از نزدیکان احمدشاه مسعود بوده است، می‌گوید گرچه حمله خارجی توانست افغانستان را از دست طالبان نجات دهد اما دموکراسی و دولت ملی زمینه‌هایی می‌خواهد که با طرح‌های وارداتی قابل اجرا نیست. مصاحبه کلمه با این روزنامه نگار افغان را بخوانید.
تاجران افغان در اعتراض به توقف تانکرهای سوخت ایرانی در مرز افغانستان واردات و صادرات کالاهای تجارتی با ایران را قطع کردند. آیا دولت افغانستان فشاری بر تاجران تجار افغانی داشته است برای این تصمیم گیری با بالعکس برای تغییر تصمیم آن‌ها درباره قطع روابط تجاری تلاشی کرده است؟
متاسفانه آنچه مردم افغانستان انتظار داشتند از حکومت افغانستان در مورد متوقف کردن تانکرهای سوخت از سوی ایران، دولت این خواسته‌ها را بر آورده نکرد. به همین دلیل با جمهوری اسلامی مسامحه داشته و این سبب نارضایتی بازرگانان افغانستان و مردم کشور شده است. به همین دلیل در آخرین صحبت که رییس اتاق افغانستان از طریق رسانه‌ها داشت، دقیقا انتقاد بسیار شدیدی از دولتمردان افغان مطرح کرد. دولت افغانستان تجار را تشویق نکرده و از آن‌ها هم نخواسته که چنین کاری را کنند.
دولت ایران دلیل نرسیدن تانکرهای سوخت را این دانسته که نیروهای خارجی مستقر در افغانستان از این سوخت استفاده می‌کنند آیا این دلیل از سوی افکار عمومی افغان‌ها پذیرفته شده است؟
این ادعای جمهوری اسلامی بسیار واهی است و در افغانستان و درمیان مردم مورد نکوهش قرار گرفت. نه تجار و نه دولت این را نپذیرفت. شما می‌دانید بعد از اینکه گذرگاه مرز شرقی افغانستان و پاکستان در زمینه انتقال لجستک ناتو ناامن شد، آن‌ها از معبر شمال افغانستان و مرز ازبکستان استفاده می‌کنند. اینکه تانکر‌ها را دولت جمهوری اسلامی به این بهانه، به کابل نمی‌رساند حرف غلطی است چون نمی‌توانست در اختیار ناتو قرار گیرد. این تانکر‌ها مواد سوختی مورد نیاز هرات و قندهار و هیرمند را تامین می‌کرد و بسیار کم محتمل بودکه به کابل و به دست ناتو برسد. قوای ناتو هیچ نیازی در این زمینه احساس نمی‌کنند، بیشترین فشار را مردم عامه متحمل شده‌اند. به همین دلیل مردم اعتراض دارند.
از نظر افکار عمومی افغانستان دلیل اصلی توقف تانکرهای سوخت چه بوده است؟
دلیلی که در افغانستان درباره آن صحبتی می‌شود سه چیز است. یکی اینکه دولتمردان ایرانی فکر می‌کنند این سوخت به نیروهای ناتو می‌رسد و در این زمینه می‌خواهند معامله کنند. دیگر اینکه می‌خواهند امضای معاهده انتقال گاز در ترکمنستان از طریق افغانستان متوقف شود زیرا که در این زمینه مقامات ایرانی عصبانی هستند و خواستند فشار ایران به افغانستان احساس شود. اما دلیل دیگری هم هست و اینکه روابط جمهوری اسلامی و حکومت افغانستان بسیار حسنه‌ای بوده و دولت افغانستان مشابهتی با دولت ایران دارد که هر دو از انتخابات پر از تخلف بیرون آمده‌اند. بنابراین مشابهت‌هایی میان این دو دولت هست و از جانب دیگر دولت افغانستان تلاشهای بسیار داشته تا مناسباتش را با ایران و پا کستان حسنه کند و نیازش را به آمریکا کمتر کند. حالا بعد این واقعه رابطه گرم پیشین خدشه دار شده است. گرچه سخنگویان رسمی افغانستان بااحتیاط کامل در این زمینه برخورد کرده‌اند. این نمایانگر این است که دولت افغانستان در صدد است که رابطه مشکلی پیدا نکند. آقای مالکی سفیر جمهوری اسلامی در دیدار با رییس جمهور افغانستان قول داده که تا چند روز دیگر مواد سوختی به افغانستان بیاید. به هر حال مردم ناراحت هستند از دولت ایران و حکومت افغانستان نمی‌تواند از این ناراحتی جلو گیری کند.
به گمان شما این مساله حل شده است چون خبرهایی رسیده که قرار است نیاز سوختی افغانستان از طریق روسیه و آسیای میانه تامین شود؟
وزیر اقتصاد افغانستان در صحبتی که داشتند گفتند که معاهده‌ای با کشورهای آسیای میانه درباره واردات سوخت صورت گرفته است اما در عین حال آقای مالکی سفیر ایران گفته است که تا چهار روز آینده تانکرهای متوقف شده اجازه ورود به افغانستان را خواهند داشت. به هر حال صحبت‌هایی که میان سیاستمداران رد و بدل می‌شود را نمی‌توان اعتماد کرد به دلیل اینکه معاون اول ریس جمهوری افغانستان دو هفته قبل با رحیمی به توافق رسیدند که تانکر‌ها وارد شوند. اما باز هم تنها ده یازه تانکر به صورت روزانه وارد شدند، بنابر اطلاعاتی که ما داشتیم برخی از این تانکر‌ها مواد سوختیشان را تخلیه کرده بودند و لذا اعتمادی به این صحبت‌ها نیست.
اقدام ایران باعث افزایش قیمت سوخت و وقوع اعتراضاتی در افغانستان و انجام تظاهراتی علیه دولت ایران در مقابل سفارت ایران شد، آیا این موضوع توانسته اعتراض گسترده‌ای علیه ایران را در جامعه افغان موجب شود؟
دقیقا این نخستین بار است که تظاهرات گسترده‌ای علیه دولت ایران مشاهده شد. در افغانستان بخشی از گروه‌ها و احزاب سیاسی از دولت ایران گلایه داشته‌اند و مخالفت می‌کردند. البته این گسترده نبود مثلا از تمام اقوام افغانستان اکثرا پشتون‌ها با روابط جمهوری اسلامی یک مقداری مشکل داشتند و درباره مسائل فرهنگی اعتراض داشتند. اما در مساله اخیر نارضایتی در عامه مردم بود، یعنی در افغانستان اکثریت مردم مخالفتشان رابا این سیاست دولت ایران ابراز کردند و مخالفان از گروههای سیاسی تا قومی را شامل می‌شد.
در تصاویری که از تظاهرات‌های اخیر افغانستان پخش شد، خواسته‌های تظاهرات کنندگان صرفا به تانکرهای سوخت محدود نمی‌شد و اعتراض به اعدام و زندانی بودن افغان‌ها در ایران به دلیل وابستگی به گروههای سیاسی و مسئله مواد مخدر در شعارهای معترضین مشهود بود. آیا این جمعیت معترض که چنین خواسته‌های را مطرح می‌کردند از سوی حزب و جمعیت خاصی هدایت شده بودند؟
در این چندسال اخیر چند مساله در روابط افغانستان و ایران مشکل ساز بوده است. یکی اعدام افغانهای مهاجر به اتهام جرایم مختلف و از سوی دیگر اخراج اجباری افغان‌ها از سوی ایران مشکل ساز بوده است و مساله دیگر همین توقف تانکرهای مواد سوختی بود. اما در تظاهراتی که صورت گرفت، شکی نیست که برخی از گروههای سیاسی حضور داشته‌اند. ولی مردم عامه بدون تصوری همراهی کردند. در شعارهای تظاهرات کنندگان این قابل مشاهده است.
به نظر می‌آید که مردم افغانستان بیشتر از کشورهای دیگر همسایه از جنبش سبز ایران اطلاع دارند و با رهبران آن آشنا هستند چون در برخی از شعارهای تظاهرات کنندگان و ابراز نظرهای مقامات رسمی این ارجاع به اعتراضات مردم ایران وجود داشته است، نگاه افغان‌ها به جنبش سبز ایران چگونه است؟
در افغانستان بر خلاف جمهوری اسلامی ایران، با اعلام ریاست جمهوری احمدی‌نژاد و اتفاقاتی که بعدش رخ داد، این اتفاقات از سوی رسانه‌ها و تلویزیون‌ها و رادیو‌ها بازتاب پیدا کرد و مردم افغانستان می‌دانند جنبش سبز در ایران در مخالفت با سیاست‌های استبدادی احمدی‌نژاد از توانایی‌های خوبی برخوردار است و لازم است که از این جنبش حمایت شود. به همین دلیل است که در افغانستان هر واقعه‌ای که درباره جنبش سبز رخ می‌دهد به صورت گسترده منعکس می‌شود و بیانیه‌های آقای موسوی و کروبی در افغانستان منتشر می‌شود. مردم افغانستان با این حساب از آنچه در ایران می‌گذرد آگاه هستند.
وضعیت مطبوعات در افغانستان چگونه است شما مدیر موسسه دیده‌بان رسانه‌ها در افغانستان هستید و در ابتدای صحبت اشاره کردید که همین امروز یکی از روزنامه نگاران مشهور افغان با پاشیدن اسید بر صورتش مورد حمله قرار گرفته است، در حال حاضر آزادی مطبوعات در افغانستان چه طور است آیا منتقدین حق اظهار نظر نسبت به دولت دارند؟
روزنامه نگاران در افغانستان از حمایت‌های قانونی برخوردارند. قانون اساسی افغانستان از آزادی بیان به صراحت حمایت کرده است. همچنان در این قانون آمده که هر شهروند افغان حق دارد که آنچه فکر می‌کند را بیان کند از طریق نوشته و دیگر ژانرهای رسانه‌ای. در قانون همگانی هم این حمایت به صورت روشن آمده است. در افغانستان سانسور قبل و بعد از نشر وجود ندارد. اما برخورد حکومت و سیاستمداران رفتار دوستانهٔ نیست و بسیار علاقمند هستند که محدودیت‌هایی را وضع کنند. اما چون جایگاه قانونی ندارد به صورت مستقیم نمی‌توانند. بنابراین برخی مواقع به صورت تهدیدهای غیرمستقیم عمل می‌کنند و متاسفانه این تهدید‌ها ادامه داشته است. بیشترین خشونت‌ها مستثنی از کشتن خبرنگاران موارد تهدید لفظی و ضرب و شتم بازداشت‌های موقت بوده است.
می‌گویید رسانه‌ها در افغانستان سانسور ندارند و می‌توانند آزادانه فعالیت کنند اما آیا رسانه‌های افغان در میان مردم تاثیر گذارند، تیراژ مطبوعات در افغانستان چگونه است؟
متاسفانه میزان سواد در افغانستان پایین است و فرهنگ روزنامه خوانی اشکالاتی دارد. اما رادیو‌ها و تلویزیون‌ها به صورت گسترده وجود دارد و مردم از طریق رسانه‌های سمعی و بصری اخبار و اطلاعات را کسب می‌کنند. در افغانستان بیشتر از پنجاه رادیو و تلویزیون آزاد ثبت شده است و بیش از یکصد و ده رادیو اف‌ام در سرتاسر افغانستان فعال هستند. این رسانه‌ها خصوصی هستند و بیش از صد‌ها نشریه چاپی شامل روزنامه‌ها و هفته نامه‌ها و ماهنامه‌ها به چاپ می‌رسد. اما بیشترین اثر گذاری بر عامه مردم را رادیو و تلویزیون‌ها دارند.
نیروهای خارجی مستقر در افغانستان بیان کرده بودند که در برخورد با طالبان موفق نبودند و با خروج نیروهای ائتلاف ممکن است که طالبان قدرت را به دست بگیرد، شما فکر می‌کنید طالبان به دلیل ریشه‌های فرهنگی ممکن است در یک انتخابات آزاد با رای و دموکراسی به صحنه افغانستان بازگردد؟
من به عنوان یک خبرنگاری که پیوسته حوادث را در افغانستان تعقیب می‌کنم و در بطن حوادث بوده‌ام و به ویژه در کابل؛ باور ندارم که طالبان از طریق دموکراسی به قدرت برسد. به این دلیل که خود طالبان اصلا پروسه دموکراتیک و انتخابات را نمی‌پذیرند. پذیرش انتخابات به معنی ارتداد است. طالبان این شیوه انتخابات را که در افغانستان و کشورهای غربی برقرار است را نماد مسیحیت می‌دانند و نه روشی اسلامی، مساله دوم این است که مردم افغانستان طرفدار طالبان نیستند که به رای اکثریت باز گردد. اکثریت مردم افغانستان در مخالفت با نظرات طالبانی هستند. در شرق افغانستان طالبان به واسطه بدوی بودن و اسلحه نفوذی دارد. افغانستان حتی برای همسایگانش کشوری ناشناخته است. در افغانستان در یک استان به دلایل قوانین عشیره‌ای مردان با ریش بلند هم نمی‌توانند حکومت کنند. اما در ولایتی دیگر یک زن به فرمانداری می‌رسد. در یک استان دختران به راحتی به مدرسه می‌رود و دریک ولایت دختر‌ها حتی اجازه انتخاب همسر ندارند و پدر باگرفتن پول دختری ۱۶ ساله را به نکاح یک مرد ۶۰ ساله در می‌آورد.
شما اشاره کردید به تهدیدات علیه روزنامه نگاران، اخبار انفجارهای پی در پی در مناطق مختلف افغانستان هم اغلب در رسانه‌ها شبیده می‌شود. شما دلیل این نا‌امنی را حضور نیروهای خارجی می‌دانید یا گروههای بنیاد گرا و یا جریان‌های دیگری هم در این نامنی دخیل هستند؟
دلایل نا‌امنی در افغانستان بسیار گسترده است. در افغانستان یک علت برای نا‌امنی وجود ندارد. در افغانستان حضور گروههای افراطی در لباس مردان عشیره‌ای و قبیله‌ای و از جانب دیگر هم مرز بودن با منطقه ناامن بلوچستان پاکستان و مدارس متعصب اهل سنت وجود دارد که این مدارس همیشه در صدد گسیل داوطلب به افغانستان هستند. متاسفانه افغانستان از داشتن یک حکومت کارا و مسلط و مجری قانون محروم است و اشتغال زایی در افغانستان نیست و اکثر جوانان بیکار هستند و سطح زندگی مردم پایین است. این دلایل سبب شده که وضعیت ناامن باقی بماند. برنامه‌های جامعه جهانی و در راس آن آمریکا هم با توجه به اینکه منطبق با شرایط عینی افغانستان نبوده بر این نامنی افزوده است.
بعضی در ایران ادعا می‌کنند که تنها راه تغییر در ایران دخالت قوای خارجی است. شما این تجربه را پشت سر گذاشتید. دیدگاه شما در این باره چیست؟
من فکر می‌کنم شرایطی که در ده سال قبل افغانستان قرار داشت با شرایط جمهوری اسلامی بسیار متفاوت است و یکی اینکه افغانستان در دست یک گروه تروریستی بود که همیشه مردم افغانستان را مورد اذیت قرار می‌داد. این گروه تا قبل از سال ۲۰۱۰ به کفش‌های خانم‌ها هم کار داشتند و اگر براق می‌بود اذیت می‌شدند. هیچ خانمی حق نداشت از منزل بدون یک محرم شرعی خارج شود. روزنامه‌ها و مدارس تعطیل شد. تلویزیو ن دولتی یک شبکه بود. نگاهی حاکم بود که سبب شد به خصوص شمال افغانستان اعتراضات گسترده‌ای شکل بگیرد. طالبان در بسیاری از مناطق قتل عام انجام دادند و حتی منازل را تخریب کردند و باغ‌ها را آتش زدند و مردم آواره شدند. مردم افغانستان در آن زمان می‌خواستند که طالبان به هر وسیله هر کس که می‌شود برود. وقتی نیروهای آمریکایی وارد شدند مردم بسیار حمایت کردند. اما آنچه ایده آل بود یعنی حکومت ملی و دموکرات، به دلیل اینکه از بیرون افغانستان آمد موفقیت نداشت. من فکر می‌کنم آن‌ها که تصور می‌کنند با نیروی خارجی می‌توان به دموکراسی رسید اشتباه می‌کنند و بهتر است تحول در ایران از میان و بطن جامعه باشد و مردم ایران یک دولت ملی خواهند داشت که منافع ملی ایران را بیشتر مد نظر داشته باشد.