شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : به نظر نمی‌رسد جامعه دروغ را عملی درست بداند. حتی كسانی كه به دروغ متوسل می‌شوند عموما به نادرستی دروغگویی اذعان دارند اما برای آن توجیهی دارند. سوالی كه در اینجا مطرح می‌شود آن است كه مشكل در كجاست؟ و چرا دروغگویی تا بدین حد در جامعه ما گسترش دارد؟
سایت آینده در یادداشتی با عنوان “دروغگویی، دروغ‌باوری و دروغ‌پذیری” به قلم علیرضا فاتحی نوشت:
در فرهنگ دینی و ملی ما دروغ از جمله بدترین گناهان است. عباراتی همچون دروغگو دشمن خداست را از كودكی شنیده‌ایم. به نظر می‌رسد با چنین پشتوانه‌ای نباید در جامعه اثری از دروغ و دروغگویی دیده شود. اما باعث تاسف است كه این گناه كبیره و عمل غیراخلاقی كم و بیش در جامعه مشهود است. از دادن اطلاعات نادرست از كیفیت كالا گرفته تا دادن آدرس غلط به رهگذران و از بهانه‌های ناصحیح برای انجام كار اشتباه گرفته تا ساختن ساختمانهای غیراستاندارد. چرا چنین است؟ آیا دروغ و دروغگویی را سنت حسنه می‌دانیم و نسبت به آن خشنودیم؟ آیا به دروغگویی خود افتخار می‌كنیم و آن را حق خود می‌خوانیم؟ به نظر نمی‌رسد جامعه دروغ را عملی درست بداند. حتی كسانی كه به دروغ متوسل می‌شوند عموما به نادرستی دروغگویی اذعان دارند اما برای آن توجیهی دارند. سوالی كه در اینجا مطرح می‌شود آن است كه مشكل در كجاست؟ و چرا دروغگویی تا بدین حد در جامعه ما گسترش دارد؟
به نظر من دروغ سه وجه غلط دارد كه عدم توجه به آن موجب گسترش دروغ در جامعه شده است. این سه وجه عبارتند از دروغگویی، دروغ‌باوری و دروغ‌پذیری.
1) دروغگویی: دروغگویی وجه اصلی دروغ است كه عبارت است از بیان سخن یا خبری بر خلاف آنچه واقعی است. این همان وجهی است كه در جامعه مذموم شمرده شده می‌شود. برخی دیگر از مصداقهای این عمل خلاف عبارتند از ریاكاری، تقلب و تحریف است كه آنها نیز با درجات مختلف مذموم شمرده می‌شوند.
2) دروغ‌باوری: دروغ باوری به معنی آن است كه سخن دروغی را كه شنیده‌ایم به سادگی باور كنیم و آن را صحیح بپنداریم بدون آنكه كمی در صحت آن بیاندیشیم. نمونه‌هایی از آن در پذیرفتن ادعاهای گاه‌به‌گاه وجود نابغه‌ای در كشور با بیش از ده‌ها ابداع فوق پیشرفته، كج شدن برج میلاد و سقوط قریب‌الوقوع آن، عدم وجود پدیده فرار مغزها و غیره است. بدیهی است كه ممكن است در بسیاری موارد برای ما امكان بررسی و تشخیص درستی یا نادرستی یك سخن به راحتی وجود نداشته باشد. اما تا چه حد بر روی سخن یا خبری كه می‌شنویم فكر می‌كنیم و امكان درستی آن را می‌سنجیم؟ برای نمونه به كتاب حماسه حسینی شهید مطهری نگاهی بیاندازیم تا مشاهده كنیم تا چه حد تحریف و اخبار دروغ از این حماسه جاودان در منابر و مداحی‌ها بیان می‌شود و ما بدون كمی
اندیشیدن یا تلاش در تشخیص درستی آنها، آنها را باور كرده و با شنیدنشان اشك می‌ریزیم.
3) دروغ‌پذیری: دروغ‌پذیری به آن معنی است كه متوجه دروغ بودن سخنی بشویم اما یا گوینده را تایید و تشویق كنیم و یا نسبت به آن واكنشی نشان ندهیم. به عنوان مثال اگر فروشنده‌ای در مورد كالایی اطلاعات غلطی داد و ما متوجه شدیم آیا بازهم (اگرچه كالای دیگری را) از آن فروشگاه خریداری می‌كنیم؟ آیا با عباراتی از این دست كه “حالا یك دروغی گفته، چیزی كه نشده”، “قبول دارم این را دروغ گفت، ولی آدم خوبیه!”، “اینقدر سخت نگیر، چیزی كه نشده” یا “همه دروغ می‌گویند” با موضوع كنار می‌آییم و یا حتی با عباراتی مثل “خوب حالشو گرفت” یا “خوب پیچوندش!” دروغگو را تشویق هم می‌كنیم؟
به گمان من علت اصلی وفور دروغ و دروغگویی در جامعه ما باور یا پذیرش آن توسط بخش عمده‌ای از مردم است. در جامعه ما وجه اول دروغ، یعنی دروغگویی گناه و مذموم است اما دو وجه دیگر گناه دیده نشده و نسبت به وجود آن بی‌تفاوت هستیم. اما باید توجه داشت در جامعه‌ای كه دروغ باور و دروغ‌پذیر است، دروغگویی به راحتی رشد می‌كند. علت آن این است كه دروغگو نگران هزینه دروغگویی خود نیست چون یا دروغ او را باور می‌كنند و یا اگر هم متوجه دروغ بودن سخنش شدند یا با آن كنار آمده و واكنشی چندانی در مقابل آن نشان نمی‌دهند و یا آن را توجیه یا حتی تشویق می‌كنند. در نتیجه دروغگویی هزینه زیادی برای گوینده آن ندارد. پس بدون نگرانی یا با نگرانی كم از برملا شدن دروغ، به دروغگویی خود ادامه می‌دهیم.
اجازه بدهید در اینجا به چند نمونه از واكنش‌های نادرست در مقابل این عمل غیر اخلاقی بپردازیم:
1) تا بحال چند بار با این صحنه برخورد كرده‌اید كه راننده خودرویی كه برای سوار كردن مسافر ایستاده است، در حالی كه هیچ مسافری ندارد و یا تنها یك مسافر سوار كرده است، فریاد می‌زند « … دو نفر، دو نفر» و پس از سوار شدن دو نفر مسافر، ندای «… یك نفر، یك نفر» سر می‌دهد، اما تا هنگامی كه هر چهار مسافرش تكمیل نشود، حركت نمی‌كند. در واقع هم راننده خودرو و هم مسافرین می‌دانند كه تا چهار مسافر سوار نشوند، اتومبیل در سر جای خود است؛ این یكی دروغ می‌گوید و آن دیگران دروغ او را می‌پذیرند.
2) در عمده بازارهای میوه، میوه‌هایی كه در بالا و در معرض دید مردم است، كیفیتی متفاوت با میوه‌هایی دارند كه در نهایت به مشتری عرضه می‌شود. ما مردم این را می‌دانیم و با قبول این شرایط و حداكثر با اظهار گله‌مندی به خرید خود ادامه می‌دهیم.
3) گمان نمی‌كنم نیازی به ارائه مثالهایی از توضیحات برخی فروشندگان یا دلالان فروش خودرو و خانه و غیره باشد.
4) به برخی آگهی‌ها از جمله «انجام پروژه‌های دانشجویی»، «چاپ مقالات علمی به نام شما»
و غیره نگاهی بیاندازید. همه آنها یعنی ما تقلب می‌كنیم و بنام شما پروژه انجام می‌دهیم و شما هم آن را به عنوان پروژه یا مقاله خود به استادتان ارائه می‌دهید. هم استادتان از شما راضی است، هم شما از نمره‌تان و هم ما از پولمان! انشاء الله كه خداوند نیز به خاطر این خدمتی كه به خلق می‌كنیم از ما راضی باشد!