شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : اجرای طرح هدفمندکردن یارانه‌ها از این منظر که آثار روانی در جامعه به بار خواهد آورد و پیامدهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را ایجاد خواهد کرد، دارای اولویت نیست. این طرح پیامدهای اقتصادی و اجتماعی دارد. به استناد اظهارات مقامات رسمی دولتی، مرکز پژوهش‌های مجلس و نیز سایر مراکز تحقیقاتی که درخصوص آثار و پیامدهای اجرای طرح کار کرده‌اند، آثار تورمی اجرای طرح زیاد خواهد بود. / پرداخت نقدی یارانه‌ها مخاطره انگیز خواهد بود. توجه به عدالت و ایجاد آن در اجرای طرح مد نظر است اما آثار این طرح آسیب بیشتری به فقرا وارد خواهد کرد.
محمد خوش‌چهره *
به طور کلی و به نظر من، اجرای طرح هدفمندکردن یارانه‌ها از این منظر که آثار روانی در جامعه به بار خواهد آورد و پیامدهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را ایجاد خواهد کرد، دارای اولویت نیست.
این طرح پیامدهای اقتصادی و اجتماعی دارد. به استناد اظهارات مقامات رسمی دولتی، مرکز پژوهش‌های مجلس و نیز سایر مراکز تحقیقاتی که درخصوص آثار و پیامدهای اجرای طرح کار کرده‌اند، آثار تورمی اجرای طرح زیاد خواهد بود.
اقتصاد ما در حال حاضر در رکود تورمی به‌سر می‌برد که با اجرای این طرح رکود تورمی تشدید خواهد شد. ضمن اینکه برای قبول این واقعیت‌ها اختلاف نظری وجود ندارد و اختلاف نظرها بیشتر درخصوص شدت تورم و دوره تورم مطرح می‌شود. مسئولان معتقدند که شدت این تورم محدودتر از هشدارهایی خواهد بود که کارشناسان اقتصادی به آن اشاره می‌کنند. در کنار چنین بحثی، اختلاف نظر درخصوص دوره تورمی نیز مطرح است که مسئولان معتقدند این دوره میان‌مدت خواهد بود.
بر این اساس هیچ‌یک از پیامدها به اندازه تورم بار بر دوش جامعه ایجاد نخواهد کرد. در حوزه‌های اجتماعی نیز با آثاری مواجه هستیم. تورم به معنی غنی‌تر شدن اغنیاست و ارزش دارایی‌های آنها را افزایش خواهد داد و در عین حال فقیرتر شدن فقرا را رقم خواهد زد.
تشدید بیکاری از دیگر تبعات رکود تورمی محسوب می‌شود که تشدید بیکاری پیامدهای اجتماعی همچون افزایش بزهکاری و مباحث اخلاقی را به همراه می‌آورد.
با این شرح، سؤالی که شاید در این میان مطرح شود این است که اولویت‌های اقتصادی نخست کشور چه اولویت‌هایی است؟
زمانی که درخصوص اولویت‌های مهم کشور صحبت می‌شود، اولویت‌ها در برنامه‌ریزی اقتصادی مدنظر قرار می‌گیرد که هدف‌های مشخصی را دنبال می‌کند. به این ترتیب افزایش تولید ناخالص ملی، هدف استراتژیک محسوب می‌شود و این در حالی است که متغیرهای کلانی وجود دارند که متناسب با شرایط جامعه هدف اول کشور می‌شوند. ممکن است در کشوری، بیکاری به سطحی برسد که نگرانی ایجاد کند و مشکل بیکاران تنش‌های اجتماعی و سیاسی به‌همراه آورد، به این ترتیب بیکاری اولویت می‌شود.
در شرایط کنونی رفع موانع از سر راه تولید ملی اولویت اول کشور است که می‌توان از طریق آن به بسیاری از اهداف دست یافت.
بر این اساس با توجه به اینکه ما با اولویت‌هایی همچون بیکاری و تورم در کشور مواجه هستیم که اتفاقاً متغیرهای بحرانی نیز محسوب می‌شوند باید به‌دنبال طرحی باشیم که موانع تولید ملی را از سرراه بردارد. در چنین شرایطی اجرای طرح هدفمندکردن یارانه‌ها انرژی و وقت کشور را در راهی به غیر از اولویت‌های اصلی صرف خواهد کرد.
یکی از دلایلی که باعث می‌شود عدالت اجتماعی با اجرای این طرح برقرار نشود همین است که با تشدید تورم، فقرا فقیرتر و ثروت و سرمایه اغنیا بیشتر شود، چراکه قطعاً آثار تورمی این طرح در مرحله اول این‌گونه است و عدالت را محقق نخواهد کرد.
بسیاری از معیارهایی که برای عدالت اجتماعی به آن استناد می‌شود نادرست بوده و مواردی که به‌عنوان عدالت اجتماعی گفته می‌شود غیرواقعی است. بعضاً گفته می‌شود که دهک‌های بالای درآمدی حق دهک‌های پایین را می‌خورند که این امر اصلاً درست نیست.
مثلاً گفته می‌شود که یارانه نان، بنزین، گازوییل و برق بیشتر به گروه‌های مرفه تعلق می‌گیرد یا با استناد به آمارها گفته می‌شود که گروه‌های مرفه 25 تا 30 برابر بیش از گروه‌های دیگر اتلاف نان دارند و همین را به‌عنوان یک شاخص ضدعدالت مطرح می‌کنند. این در حالی است که بررسی‌ها نشان می‌دهد در سبد غذایی گروه‌های مرفه نان‌های یارانه‌ای جایگاه کم و محدودی دارد. آنچه هست هم بیشتر نان‌های فانتزی و غیریارانه‌ای است. این در حالی است که اگر مصرف آرد یارانه‌ای در سبد غذایی گروه‌های مختلف را بررسی کنیم می‌بینیم مصرف آرد یارانه‌ای توسط گروه‌های مرفه زیر دو درصد است.
همچنین اظهارات مشابهی درخصوص مصرف انرژی و نیز مصرف بنزین در کشور نیز مطرح می‌شود حال آنکه گروه مرفه جامعه از خودروهایی کم‌مصرف با تکنولوژی روز استفاده می‌کند. به‌عبارتی می‌توان گفت بسیاری از موضوعاتی که در اقتصاد ایران به آن یارانه گفته می‌شود، اصلاً یارانه نیست. انرژی یکی از مزیت‌های اقتصاد ایران است. دولت این انرژی ارزان را باید به بخش تولید بیاورد و با کمک آن کاهش قیمت تولید را رقم بزند و باعث رونق تولید و صادرات شود، نه اینکه فکر کند این مزیت، یارانه است و بخواهد جلوی آن را بگیرد. البته وضعیت مصرف انرژی در بخش تولید و مصرف مورد تأیید من نیست اما استناد به این که در این بخش یارانه‌های کلان پرداخت می‌شود مورد بحث من است.
در این میان نباید فراموش کرد که توجه به عدالت و ایجاد آن در اجرای طرح مد نظر است اما آثار این طرح آسیب بیشتری به فقرا وارد خواهد کرد.
نکته دیگر هم که باید به آن اشاره کنم اینکه پرداخت نقدی یارانه‌ها به دهک‌های آسیب‌پذیر جامعه ضعیف‌ترین روش برای پرداخت یارانه هاست. پرداخت یارانه به طور مستقیم در حالتی توجیه‌پذیر است که گروه هدف کاملاً مشخص باشد، اما مشکل اینجاست که شفافیتی در این زمینه دیده نمی‌شود. همچنین پرداخت یارانه به صورت نقدی ممکن است تقاضای اجابت نشده را پر کند و موضوع یارانه پرداختی را در بر نگیرد، چرا که سرپرست خانواده ممکن است یارانه‌ای را که به منظور یارانه انرژی پرداخت می‌شود را برای تأمین نیازهای دیگر خانواده صرف کند.
به هر روی پرداخت نقدی یارانه‌ها مخاطره انگیز خواهد بود. این روش به عنوان روشی سطحی و کوتاه مدت اجرا و در برخی از کشورها تجربه شده است، اما نمی‌تواند راهکار مناسبی برای پرداخت یارانه‌ها باشد.
* دکترای اقتصاد و نماینده سابق مجلس
منبع: خبر آنلاین