شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : سيد جمال‌الدين اسدآبادي طرح همبستگي دين و سياست را براي دو جبهه لازم مي‌دانست: جبهة استبداد داخلي و جبهة استعمار خارجي، كوشش فراوان داشت كه شعور مذهبي مسلمانان را براي مبارزه با استبداد و استعمار بيدار سازد. همبستگي دين و سياست هم به معني وابستگي دين به سياست نيست بلكه به معني وابستگي سياست به دين است. در جهان تسنن به حكم اينكه خلفا و سلاطين را «اولوالامر» مي‌دانستند و اطاعت آنها را از جنبة ديني واجب مي‌شمردند، همبستگي دين و سياست به صورت در خدمت قرار گرفتن دين از طرفِ سياست بود. اما در شيعه هيچگاه چنين مفهومي وجود نداشته و تفسير شيعه از «اولوالامر» هرگز به صورت بالا نبوده است.
کلمه – گروه سیاسی: موضوع پیوند دین و سیاست، از موضوعات مهمی است که در یک قرن اخیر، از سویی منشأ تحولات مثبت زیادی در عرصه مبارزات سیاسی نسل‌های پی‌در‌پی مسلمانان شده و از سوی دیگر ابزار دست قدرت‌طلبانی قرار گرفته که خواسته‌اند به نام دین، خواسته‌های خود را بر مردم تحمیل کنند و به قدرت‌طلبی خود رنگ دینی بدهند.
این مفهوم را شهید مطهری در کتاب نهضت های اسلامی در صد ساله اخیر مطرح کرده، با این تفسیر که دین و سیاست باید در کنار هم قرار بگیرند تا یک برنامه اصلاحی را برای مبارزه با استبداد طرح‌ریزی کنند.
تعابیر استاد مطهری در صفحات 27 تا 29 کتاب مذکور در این زمینه کاملا گویاست. ایشان در بخشی از بحث از حرکت‌های اصلاحی اخیر در جوامع اسلامی، به بحث درباره آرمان‌های سید جمال الدین اسدآبادی می‌پردازد و سپس با اشاره به دیدگاه سید جمال در خصوص مبارزه با استعمار و استبداد از طری تقویت فرهنگ اسلامی، می‌نویسد:
سيد (جمال‌الدين اسدآبادي) طرح همبستگي دين و سياست را براي دو جبهه لازم مي‌دانست: جبهة استبداد داخلي و جبهة استعمار خارجي، كوشش فراوان داشت كه شعور مذهبي مسلمانان را براي مبارزه با استبداد و استعمار بيدار سازد و براي اين برنامه، نسبت به هر برنامة اصلاحي ديگر حق تقدم قائل بود.
كوشش‌هائي كه بعدها متقابلاً از طرف عُمال استعمار در جهت جدائي دين و سياست (سِكُولاريسم) به عمل آمد كه به نام «عَلمانيّت» معروف شد و آتا تورك را قهرمان بزرگ آن بايد به‌شمار آورد، براي مقابله با همين طرح بود. انديشة علمانيت را در جهان عرب، مسيحيان عرب تبليغ كردند. واضح است كه اگر همبستگي دين و سياست اصل مسلم شناخته شود، مسيحيان عرب نقشي در جامعه نخواهند داشت. ولي تنها مسيحيان عرب نبودند كه انديشة علمانيت را تبليغ مي‌كردند، عده‌اي از مسلمانان نيز سخت طرفدار آن بودند، آن هم مسلمانان روشنفكر متدين. چرا؟
اين مسلمانان در حقيقت از يك جريان ديگر رنج مي‌بردند، و آن اينكه در جهان تسنن به حكم اينكه خلفا و سلاطين را «اولوالامر» مي‌دانستند و اطاعت آنها را از جنبة ديني واجب مي‌شمردند، همبستگي دين و سياست به صورت در خدمت قرار گرفتن دين از طرفِ سياست بود، آنان كه طرفدار جدائي دين از سياست بودند اينچنين جدائي را مي‌خواستند، يعني مي‌خواستند خليفة عثماني يا حاكم مصري صرفاً يك مقام دنيائي شناخته شود، نه يك مقام ديني، و وجدان مذهبي و ملي مردم در انتقاد از او آزاد باشد. و اين سخني درست بود، همبستگي دين و سياست كه امثال سيد جمال مطرح مي‌كردند به معني اين نبود كه به قول كواكبي استبداد سياسي به خود «قداست ديني» بدهد، بلكه برعكس به معني اين است كه تودة مسلمانان دخالت در سرنوشت سياسي خود را يك وظيفه و مسئوليت مهم ديني بشمارد. همبستگي دين و سياست به معني وابستگي دين به سياست نيست بلكه به معني وابستگي سياست به دين است.
عده‌اي از مسلمانان عرب كه از علمانيت و جدائي دين از سياست دفاع مي‌كردند، نمي‌خواستند دخالت توده را در سياست به عنوان يك وظيفة ديني انكار كنند، مي‌خواستند اعتبار ديني و مذهبي مقامات سياسي را نفي نمايند. البته جدائي دين و سياست به مفهومي كه آتا تورك قهرمان آن بود كه تركيه را به بدبختي كشانيد و به شكلي كه در ايران عمل شد به معني بيرون كردن دين از صحنة سياست بود كه مساوي است با جدا كردن يكي از عزيزترين اعضاء پيكر اسلام از اسلام.
چنانكه مي‌دانيم وابستگي دين به سياست به مفهومي كه در بالا طرح شد يعني مقام قدسي داشتن حكام، اختصاص به جهان تسنن دارد، در شيعه هيچگاه چنين مفهومي وجود نداشته است. تفسير شيعه از «اولوالامر» هرگز به صورت بالا نبوده است.