شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : زمزمه متوقف كردن رشته های علوم انسانی درست پس از انتخابات سال گذشته كليد خورد .زماني كه دولتمردان ايراني دليل آگاهي جوانان ،زنان و مردان ايراني و حضور فعالانه آنها در عرصه اجتماع به ويژه در تجمع هاي اعتراضي پس از انتخابات را به "علوم انساني " ارتباط دادند .آنها اين گونه تعبير مي كردند كه گسترش اين علوم است كه هزاران هزار معترض را به عرصه اجتماع آورده است.
کلمه _گروه اجتماعی :سرانجام آموزش مهم ترین رشته هاي علوم انساني در ايران متوقف شد . زمزمه متوقف كردن اين رشته ها درست پس از انتخابات سال گذشته كليد خورد .زماني كه دولتمردان ايراني دليل آگاهي جوانان، زنان و مردان ايراني و حضور فعالانه آنها در عرصه اجتماع به ويژه در تجمع هاي اعتراضي پس از انتخابات را به “علوم انساني ” ارتباط دادند .
آنها اين گونه تعبير مي كردند كه گسترش اين علوم است كه هزاران هزار معترض را به عرصه اجتماع آورده است.جوانان، زنان و مرداني كه ديگر نمي توانستند حرفهاي عوام فريبانه دولتمردان را بدون چون و چرا بپذيرند و در ذهنشان “چرايي” نسبت به پديده هاي مختلف و رويدادها شكل گرفته بود .
پس از يك سال و نيم از گذشت آن روزها سرانجام ابوالفضل حسنی ،مدير كل دفتر آموزش عالي هفته گذشته اعلام كرد : « پذيرش دانشجو در 12 رشته دانشگاهي در رشته علوم انساني فعلا متوقف مي شود . تا سر فصلهاي اين دورس بازنگري شوند.»
البته قبلا بارها گفته شده بود كه در اين بازنگري آنها قصد دارند تئوري هاي اساسي اين رشته ها را تغيير دهند و با مباني اسلامي و بومي جامعه انطباق دهند .
اسامي رشته ها هم قابل حدس بود «حقوق،مطالعات زنان،حقوق بشر،مدیریت،مدیریت فرهنگی و هنری،جامعه شناسی، علوم اجتماعی،فلسفه،روانشناسی،علوم تربیتی و علوم سیاسی».یعنی تقریبا همه علوم انسانی.
علوم انساني ، علوم ممنوعه
مقام رهبری و برخي ديگر از مسوولان نظام نیز از لزوم بازنگري محتواي آموزشي علوم انساني بارها سخن گفته اند .
رهبری در چهارم شهریور ماه سال گذشته از «تحصیل حدود دو میلیون نفر از سه و نیم میلیون دانشجو در رشته‌های علوم انسانی» انتقاد کرد،محتوای آموزشی علوم انسانی را «نگران کننده» خواند و گفت«بسیاری از علوم انسانی مبتنی بر فلسفه هایی است که مبانی آن ها مادیگری و بی اعتقادی به تعالیم الهی و اسلامی است و آموزش این علوم موجب بی اعتقادی به تعالیم الهی اسلامی شده و به ترویج شکاکیت و تردید در مبانی دینی و اعتقادی منجر خواهد شد.
ديگر مسوولان نظام هم به دنبال اين سخنان گفتند كه محتوای برنامه‌های آموزشی در اين رشته ها با مبانی دینی هماهنگی ندارد و پایه و اساس آنها بر پایه مکاتب غربی عموما مادی تنظیم شده و نیاز است که محتوا و متون درسی این رشته‌ها با توجه به مبانی عقیدتی دینی و بومی بازنگری شود.
در دادگاه هاي دسته جمعي متهمان حوادث پس از انتخابات هم بارها از علوم انساني و نقش مخرب آن نام برده شد . سعید حجاریان ، سعید شریعتی و محمد عطریانفر در اعترافات شان به نقش مخرب اين علوم تاكيد كردند و آنها را علوم اومانیستی غربی ناميدند كه در تغییر رفتار سیاسی دانشجویان اثر گذار بوده اند .
مقام رهبری همچنين در سفر اخیر خود به قم نيز از مراجع و استادان حوزه های علمیه خواست تا «خلاء نظری» در زمینه علوم انسانی را با «نظریه پردازی» بر اساس متون مرجع دینی و به شیوه حوزه های علمیه پر کنند.
در لابلای سخنان برخی از مقامات ارشد نظام و دولتمداران می توان خواند که آنها اکثریت دانشجویان و فضای غالب بر دانشکده های علوم انسانی و اجتماعی را بر اساس گزارش های محرمانه با آنچه «مبانی نظام» می دانند، مخالف و مغایر دیده و از گسترش آن در میان دانشجویان «نگران» هستند.
گسترش جنبش هاي اعتراضی و نهادهای مستقل دانشجویی در سال های اخیر نیز انعکاس این نگراني هاست و نشان می دهد که افزایش نارضایتی های سیاسی و فکری در میان استادان و دانشجویان به معضلی جدی براي اقتدارگرایان تبديل شده اند و يكي از راه حل هاي آن نيز از نظر دولتمردان توقف رشته هاي علوم انساني عنوان شده است .
تغيير در علوم انسانی با چه هدفي انجام مي شود ؟
اما بازنگری در محتوای آموزشی علوم انسانی و هماهنگ کردن آن با مبانی دینی و بومی، دلیلی که برای توقف صدور مجوز آموزش این علوم اعلام شده است، با چه هدفي صورت مي گيرد ؟
مصباح يزدي كه برخی او را پدر معنوي دولت محمود احمدي نژاد نام داده اند، دليل اين بازنگري را به صريح ترين شكل ممكن توضيح مي دهد: «حوادث بعد از انتخابات ضعف علوم انساني در دانشگاه‌ها را بر ملا کرد. چرا که تفکر براندازي نظام اسلامي محصول انديشه اساتيدي است که از ساليان گذشته چنين تئوريسين‌هايي را تربيت كرده‌اند.»
به عقيده او «عليرغم تأکيدهاي رهبر انقلاب هنوز عده‌اي ضرورت اسلامي‌سازي علوم انساني را باور ندارند. اگر به اين ضررورت باور و اعتقاد داريم، بايد در گام اول مفاهيم علوم انساني را بررسي و نقادي، و سپس آنها را از ديدگاه اسلامي تبيين كنيم.»
مصطفي تاجزاده، زنداني سياسي در ملاقات با همسرش در باره توقف رشته هاي علوم انساني و نظرات مصباح يزدي اين چنين ابراز عقيده كرده است : «محکومیت این اقدام غیر ملی و ضد علمی و طالبانی توسط همه فرهیختگان به ویژه دانشگاهیان لازم است.»
او ادامه داده است :«همواره گفته ام آقای مصباح و مریدانش نهاد دانشگاه را پدیده ای غربی و مضر به حال دین و میهن می دانند که نقشی جز سست کردن مبانی اعتقادی دانشجویان ایفا نمی کنند. به همین دلیل همواره خواهان تعطیل شدن این نهاد آزادی خواه و عدالت طلب بوده اند، اما چون جرأت و قدرت تعطیلی دانشگاه را ندارند و نیاز کشور به فارغ التحصیلان فنی و پزشکی و .. جدی تر از آن است که بتوانند آن را نادیده بگیرند و خود نیز از تربیت چنین متخصصانی عاجزند، مجبورند دانشگاه را چون خار در چشم تحمل کنند.»
به گفته تاجزاده پس از کودتای انتخاباتی ۸۸ و از میدان به در کردن اکثر قریب به اتفاق رسانه ها و تریبون های مستقل و منتقد و سرکوب منتقدان تک صدایی شدن جامعه و حکومت،مصباح و يارانش فرصت را مناسب دیدندکه به سراغ علوم انسانی بروند.
او تاكيد كرده است :«ظاهر مسئله تلاش برای اسلامی کردن این علوم است اما باطن آن تعطیلی تمام رشته هاست. درحقیقت تمامیت خواهان ایرانی بیش و پیش از آن که با علوم انسانی مخالف باشند با حقوق انسانی مخالفند و در این توهم به سر می برند که دانشگاه به طور اعم و این رشته ها به طور اخص نسل جوان و فرهیخته را منتقد اسلام تحمیلی- تکفیری و معترض نسبت به وضع موجود و سیاست های کشور بار می آورد. غافل از آن که بی برنامگی، روزمرگی، فساد، خویشاوندسالاری و در یک کلام بی کفایتی در اداره امور، موجب اعتراض اکثریت قاطع مردم شده است و انتقادها اختصاص به دانشگاه ها یا دانشجویان علوم انسانی ندارد.»
حذف “چرايي “ممكن نيست
به گفته ديگر كارشناسان، اين مقدار غضب نسبت به علوم انساني براي اين است كه ، آموزه های اين علوم مبتنی بر تئوری های حق مدارانه و مبتني بر حقوق شهروندي است .مباني كه هنوز بیشتر به نفع مردم و حقوق آنان است تا حكومتها .
در علوم سیاسی و جامعه شناسي به طور مثال بارها به تجزیه و تحلیل قدرت و حکومت، تاریخچه مبارزه با حکومت های مستبد و نحوه اعتراضات مردمی به حاکمان وقت و مقاومت حاکمان در برابر اصلاحات بارها اشاره شده است يا در رشته مطالعات زنان دانشجو با خواندن تئوري ها خيلي زود متوجه تبعيض هاي آشكار و نهان در قوانين و جامعه بر ضد زنان مي شود . مباني كه خواسته هاي اقتدارگرایان با آن مخالف است .
اين كارشناسان اما معتقدند آموزش علوم انسانی،در هر سطح و با هر پسوندي زمینه را برای پرورش ذهن نقد كننده نمي بندد و همواره جاي سوال و چرا را حتي با پسوند” اسلامي” و “بومي” در ذهن آموزش گيرندگان باقي مي گذارد پس “چرايي” را نمي توان از ذهن آموزش گيرندگان دور كرد حتي با حذف علوم انساني.