شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : قدرت سیاسی و متولیان قدرت لازم است سایه ی خود را از سر حوزه و دانشگاه بردارند. علما و فضلا و اندیشمندان و حاملان اندیشه ی راستین هم، باید بدانند که پادشاه زمان در تامین خواسته های آنها ناتوان است و رسم ملاقاتِ دیوژن با اسکندر را بجا آرند و فراموش نکنند اندیشه ای که جامه ی قدرت بپوشد و در ظل سلطان قرار گیرد، لاجرم از نور دانش بی بهره خواهد ماند.
گروه سیاسی – مهستی شیرازی: مشهور است وقتی اسکندر بر جهان چیره گشت و پادشاه زمین شد ، دیوژن تنها کسی بود که به ملاقات او نرفت و چون اسکندر به دیدار او شد و از او خواست تا خواسته هایش را بگوید تا آن را برآورده کند، دیوژن تنها از او خواست که کنار برود تا بتواند از نور خورشید بهره مند شود.
در ادبیات و فرهنگ ایران زمین، این ماجرا روایان متعددی دارد و در میان آنها، روایت سنایی در مثنوی حدیقة الحقیقه مشهورتر است و البته اندکی هم متفاوت و مفصل تر از اصل روایت یونانی.
در حدیقة الحقیقه ی سنایی، بقراط به جای دیوژن نشسته است و پادشاه زمان به جای اسکندر. پس پادشاه زمان بر بقراط گذر می کند و از او می خواهد که سه حاجتش را بگوید تا هر سه را روا کند و به جا آرد. بقراط از پادشاه می خواهد که گناهانش را بیامرزد، جوانش کند و او را از چنگ مرگ برهاند. پادشاه در می ماند و چون نمی تواند هیچکدام از سه خواسته ی بقراط را بجا آرد، بقراط خواسته ی اصلی اش را به او می گوید و از او می خواهد کنار بایستد و «سایه اش را از روی او بردارد تا نور خورشید بر او بتابد و بقراط را که برهنه است گرم کند.»
به هر حال، مهم نیست که قهرمان این داستان بقراط باشد یا دیوژن، اسکندر باشد یا پادشاه زمان؛ آنچه مهم است و این داستان کهن را زنده نگه داشته است، معنای جاودانی است که در آن نهفته است. در این داستان، برخلاف آنچه – بیشتر – رایج است، دیوژن نماد قناعت و وارستگی نیست، بلکه «نماد دانش راستین و اندیشه ی برهنه» ای است که سایه ی هیچ قدرتی را بر خود بر نمی تابد و نمی خواهد ذیل هیچ سایه ای قرار گیرد. اسکندر هم نماد قدرت مطلقه ای است که اگرچه پادشاه زمین است و همه چیز را در اختیار دارد، اما قادر نیست هیچکدام از نیازهای اصیل ِ اندیشه و اندیشه ورزان را تامین کند.
سنایی، در روایت این ماجرا، مفصل و کاملتر به همین موضوع پرداخته است. جایی که پادشاه زمان یا همان قدرت مطلقه ی زمینی، نه می تواند گناهان بقراط را ببخشد، نه می تواند پیری او جوان کند و نه قادر است که به او عمر جاودان ببخشد؛ کنایه از آن است که قدرت سیاسی، نه می تواند خطاهای دانش و اندیشه ی راستین را اصلاح کند و نه توان پس و پیش کردن و تضعیف و تقویت آن را دارد و نه قادر است که هیچ اندیشه ای را قوام بخشد و ماندگار کند. پادشاه زمان یا همان قدرت مطلقه، تنها خدمتی که می تواند به دانش راستین بکند و تنها کمکی که قادر است به اندیشمندان و علما برساند، این است که دست از سر آنها بردارد و اجازه ندهد آنها در سایه ی قدرت بی نور بمانند.
ماجرای استقلال حوزه های علمیه و عدم دخالتِ دولت و قدرت در حوزه های علمیه و سیاسی نبودن گزینش های علمی و لزوم استقلال علمی دانشگاهها، نوعی واگویه ی امروزی همین ماجراست و تکرار قصه ی دیوژن و اسکندر است. همان گونه که دیوژن تنها کسی بود که به ملاقات اسکندر نرفت و تنها کسی بود که اسکندر نتوانست خواسته های او را برآورده کند و تنها خواسته اش از اسکندر تابیدن نور بر قامت برهنه اش بود، قدرت سیاسی و متولیان قدرت هم لازم است به این حکایت اصیل وفادار بمانند و به اندازه ی خود از آن بیاموزند و سایه ی خود را از سر حوزه و دانشگاه بردارند. علما و فضلا و اندیشمندان و حاملان اندیشه ی راستین هم، به همین محک باید بدانند که پادشاه زمان در تامین خواسته های آنها ناتوان است و رسم ملاقاتِ دیوژن با اسکندر را بجا آرند و فراموش نکنند اندیشه ای که جامه ی قدرت بپوشد و در ظل سلطان قرار گیرد، لاجرم از نور دانش بی بهره خواهد ماند.