شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : ديگراني كه امروز مي خواهند ربناي شجريان را از گوش ها بگيرند و لابد فردا هم حافظ را از گوشه ي تاقچه ها جمع كنند . تا به بي هنري ، سخن گفتن به زبان سعدي را فراموش گردد و نظامي ، روسي شود و مولوي ، رومي باشد و بوعلي هم تازي . ديگراني ، كه مي خواهند به نردبان سياست فرهنگ را پايين بكشند و به ريسمان بي فرهنگي از ديوار فرهنگ بالا بروند و از مثلاً از نو بسازندش . سخن با اين مهندسان فرهنگ است ، لازم است كه بدانند باد مي پيمايند و نور در هاون مي كوبند . گره بر آب مي زنند و آبروي خود مي برند . بد مي كنند.، بهتر است بخوانند : اين فسانه ي محمود و اياز نيست ، داستان فردوسي و سلطان محمود است .
کلمه- آل طاها:
ما گدايان خيل سلطانيم شهربند هواي جانانيم
بنده را نام خويشتن نبود هر چه ما را لقب نهند آنيم
دوستان در هواي صحبت يار زر فشانند و ما سر افشانيم
تو به سيماي شخص مي نگري ما در آثار صنع حيرانيم
كمتر كسي است كه بهره اي از هنرو ادبيات برده باشد و اين غزل را نخوانده و نشنيده باشد و نداند كه اين غزل از سعدي است و باز هم نداند شجريان آن را به آواز خوانده است . بي راه نيست اگر ادعا كنم اين غزل همان اندازه يادآور سخن سرايي سعدي است كه يادآور آواز شجريان و اغراق نيست كه بگويم : اگر شجريان اين غزل را نخوانده بود ، چيزي كم داشت .
اين يادآوري توامان ، به اين غزل محدود نمي شود و با غزل هاي ديگر هم تكرار شدني است : بگذار تا مقابل روي تو بگذريم … سلسله ي موي دوست حلقه ي دام بلاست … غم زمانه خورم يا فراق يار كشم .. هزار جهد بكردم كه سر عشق بپوشم …
كم نيستند غزلياتي از اين دست . غزلياتي از استاد سخن كه با هنر استاد آواز همراه شده اند . انكار نمي كنم كه غزليات سعدي به خودي خود در اوج ادب اند و انكار نمي توان كرد كه غزل سعدي وقتي با آواز شجريان به گوش مي رسد ، آدم را مدهوش مي كند .
اين هم نواييِ محمد رضا شجريان و شيخ مصلح الدين سعدي ، به نوعي ياد آور شباهت هاي اين دو استاد ايراني هم هست . سعدي به همه نوع شعر و نثري طبع ازمايي كرده است. برايش فرقي نمي كند غزل باشد يا مثنوي ، نثر باشد يا نظم و در هر حال خوش درخشيده است . شجريان هم چنين . هر جا كه مطبوعش آمده ، به آواز و تصنيف و غزل كم نياورده است و خوش تابيده است .
***
حُسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت آري به اتفاق جهان مي توان گرفت
بزرگي گفته است ، حافظ حافظه ي ماست و به اتفاق صاحب نظران ، حافظ عصاره شاعران قبل از خويش است و گوهران شعر و شاعران ديگر را به تمامي سفته است . اگر غزليات حافظ در ادبيات فارسي بي بديل است ، به سبب آن است كه اين گوهر نشاني ، در اغلب غزليات حافظ تكرار شده است . روزگاري نشريه ي كيهان فرهنگي ، هم زمان با بزرگداشت هفتصد سالگي حافظ ، انتخاب سه غزل برتر را در ميان حافظ پژوهان و صاحب نظران به اقتراح گذاشته بود و جالب اينجا كه ، همه ي آن بزرگان ، با اقرار به ناممكني اين كار و با هزار اگر و اما و اغلب به اكراه ، به اين انتخاب تن داده بودند .
تجربه ي حافظ ، در ادبيات فارسي تكرار نشده است اما در موسيقي ايراني شجريان اين تجربه ي حافظانه را تكرار كرده است و اين سان ، او نيز در سنت موسيقي كاري كرده است ، كارستان . بسياري از بزرگان موسيقي به همراهي با او مشهورند و بسياري ديگر دُر فشاني شجريان را اظهار كرده اند . از اين گذشته ، براي پي بردن به اين امر كافي است بخواهيد بهترين هاي شجريان را به چند عدد محدود كنيد تا به دشواري آن پي ببريد .
***
باري ، غرض از مرور اين بزرگان ، ستايش آنان نيست كه براستي از آن بي نيازند و اگر همين هم برآورده باشم ، جاي خرده نيست ؛ اگر مايه ي افتخار نباشد . غرض ، با هم بودن نام اين بزرگان هم نيست ؛ كه اين آمدن و بودن هنر آنان خويش است .
نيت اصلي ديگر است . پسندمان باشد يا نباشد ، بخواهيم و يا نخواهيم ، اين بزرگان شناسه هاي شناسنامه ي ايران زمين اند . فـرِ ، فرهنگ ايراني و ستون هاي تمدن بزرگ ايران اند . كاخ بلندي كه اينان ساخته اند و گلستاني كه آنان پروده اند از تاراج خزان و ديوان در امان مانده است و ماندگاري ايران و ايراني ، مديون آنهاست . آنان آبروي جواني اين سرزمين كهن سالند .
سخن اصلي با ديگران است . ديگراني كه امروز مي خواهند ربناي شجريان را از گوش ها بگيرند و لابد فردا هم حافظ را از گوشه ي تاقچه ها جمع كنند تا سخن گفتن به زبان سعدي فراموش گردد و نظامي ، روسي شود و مولوي ، رومي باشد و بوعلي هم تازي . ديگراني ، كه مي خواهند به نردبان سياست فرهنگ را پايين بكشند و به ريسمان بي فرهنگي از ديوار فرهنگ بالا بروند و مثلاً فرهنگ را مهندسي كنند و غافل اند كه باد مي پيمايند و نور در هاون مي كوبند و گره بر آب مي زنند و آبروي خود مي برند و بد مي كنند و بد خوانده اند : اين فسانه ي محمود و اياز نيست ، داستان فردوسي و سلطان محمود است .
سخن ديگر هم با “ما” است . با خويشان خويش ، با خودِ خودم . اكنون كه نيك بختانه هم زبان و هم زمان يكي از اين پهلوانانِ هنريم كه جوانمردانه به پاي مردم خويش ايستاده است و سوگمندانه آماج نامردمي هاست ، مبادا به رسم مرده پرستي ، قدرش را نيك ، نيك ، نيك ندانيم . بودنش را غنيمت شماريم و لحظه هايش را تكثير كنيم . هديه هايمان را به آثارش بيالاييم و گوش فرزندانمان را به صدايش بنوازيم و گوشي هايمان را با ربنايش به مناجات برآوريم .
رسم تمدن و فرهنگ اين است : جايي كه آب است بايد ماند و جايي كه آبرو نيست ، بايد رفت . با محمد رضا شجريان ، آبرو داري كنيم .