شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : آيا ما را آن جوانمردي هست كه براي آقاي حسين شريعتمدار، براي آقاي سعيد مرتضوي، براي آقاي سعيدعسكر، براي آقاي رادان، براي آقاي نقدي، براي آقاي طائب، براي آقاي ذوالنور، براي آقايان و خانم‌هايي كه نمي‌شناسيم ولي مي‌دانيم كه مي‌خواهند سر به تن ما نباشد صميمانه و جدا خير طلب كنيم؟ زياده‌روي نمي‌كنم. آيا ما را آن همت هست كه با هركس يك سلام خشك و خالي به امام حسين (ع) داد سلم شويم؟زيارت عاشورا ما را به حكومت حق، ما را به چنين چيزي دعوت مي‌كند.
كلمه:سید علیرضا بهشتی شیرازی از مشاوران ارشد میر حسین موسوی به مناسبت عاشورای حسینی یادداشتی را در تفسیر زیارت عاشورا در اختیار سایت کلمه قرار داد.بهشتی شیرازی فردای عاشورا همراه جمع دیگری از مشاوران میر حسین موسوی بازداشت شد.به مناسبت اربعین حسینی این یادداشت مجددا در اختیار مخاطبین سایت کلمه قرار می گیرد.
سيدعليرضابهشتي شيرازي:در زمانهاى قرار گرفتهايم كه ديوار همۀ خانهها دارد خراب مىشود. تا بيست سال پيش مىشد در اندروني يك جور بود و در بيروني جور ديگر، اما امروز نمىشود. يعنى كمكم ضرورتى براى اين كار وجود ندارد. گويى ظهرعاشوراست؛ هركس همان جورى است كه هست. يا داريم به سمتى مىرويم كه همه همانگونه باشند كه در باطن هستند. محرم، اين ماه هميشگي براي چنين روزي چه چيز ذخيره كرده است.
زيارت عاشورا يكي از اين ذخيره‌هاست. اين زيارت شايد به لحاظ ادبي به زيبايي دعاي صباح يا دعاي كميل نباشد، اما يكي از مهمترين مدارك شيعه است. اين زيارت به مانند لباس جنگ است؛ پر از اسرار، پر از نكته‌هايي كه در بي‌حاشيگي و فرط ظهور پنهان شده‌اند.
اين زيارت با برشمردن نسبتهاى امام حسين (ع) آغاز مىشود. مرحوم شريعتى در فاطمه فاطمه است دوست دارد بزرگى و عظمت حضرت زهرا(س) را به خود ايشان نسبت دهد و نه انسابشان. ما شيعيان وجدانى اجمالي در مورد اهل بيت (ع) داريم كه آنها واجد هر فضيلتى بوده‌اند. لذا هر چيزى را كه خوب تشخيص مىدهيم به آنها هم نسبت مي‌دهيم. يكى از برترىها اينست كه شخص فضيلتش را ذاتاً احراز كند و نه به واسطه نسب. حضرت رسول (ص) نيز به فاطمه اطهر مىفرمايد تا لب حوض كوثر را بايد خودت بيايي. با اين حال تقريباً در تمامى زيارتنامهها اشاره به انساب اهل‌بيت به چشم مي‌خورد. علت چيست؟
سوال دوم؛ در زيارت عاشورا تأكيد زيادى بر لعن كسانى شده است كه ظلم براهل بيت (ع) را پايهگذارىكرد. به راستي آيا لعن و امر به لعن در شان بزرگواراني چون امامان ماست؟ قطعا اين لعن‌ها بنا نيست منفعتي به آنان برساند. آنها گذشتند و درگذشتند. ديگر ناله و نفرين ما سودي براي خاندان پيامبر نخواهد داشت، يا خواهد داشت تنها اگر سودي براي خود ما داشته باشد. اين لعني كه زيارت عاشورا ما را بدان مي‌خواند، اين لعني كه براي سود رساندن به اهل بيت نيست، معنايش چيست و چگونه مي‌تواند ما را از ذخيره‌هاي خود بهره‌مند كند؟
لعن با سب فرق دارد. سب كه همان ناسزاگويى باشد امر قبيحى است و لذا به خداوند نسبت پيدا نمىكند، در حالى كه قرآن به كرات از لعن خداوند سخن گفته است. اللعن من الله ابعاد بسخطه. لعن از جانب خدا دور كردن از روي خشم است. سوال سوم؛ ما وقتى در زيارت عاشورا از خداوند مي‌خواهيم كسانى را لعن كند دوري آنها از كجا مورد نظر ماست؟ قطعا از بارگاه الهي. اما اين بارگاه كجاست؟
لا يسعني ارضي و لا سمائي و يسعني قلب عبدي المومن. زمين و آسمان گنجايش خداوند را ندارد و قلب بنده با ايمان گنجايش او را دارد.
گفت پيغمبر كه حق فرموده است من نگنجم هيچ در بالا و پست
در زمين و آسمان و عرش نيز من نگنجم اين يقين دان اي عزيز
در دل مومن بگنجم اي عجب گر مرا جويي در آن دل‌ها طلب
در زيارت عاشورا تصريح نشدهاست منظور از مؤسس ظلم بر اهل بيت كيست. جا دارد ما هم از امامان خويش پيشى نگيريم و به نام كسى تصريح نكنيم. زيرا هركس از آنان سبقت گرفت از دين خارج شد. ما از خداوند مي‌خواهيم صاحبان عملي يا صفتي را از بارگاه خود دور كند. سوال چهارم؛ آيا به هنگام چنين درخواستي نبايد يك نگاه به جان و دل خويش بيندازيم؟ شايد اين صفت‌ها آنجا هم باشد. شايد ما ميدان نداشتهايم كه اين‌گونه مقدس به نظر مي‌رسيم و الا چندان هم از ارتكاب آن شعبده‌ها ايمن نيستيم. لعن فرصتى است تا آن صفات را از دل خود كه حريم خداوند است دور كنيم و بيرون برانيم.
«خوشا به حال كسي كه پرداختن به عيوب خودش او را از توجه به عيب مردم باز دارد.» يعني خوشا به حال كسي كه در جهان بيرون دنبال شمر نگردد؛ در درون
بگردد. در بيرون اگر هم بگردد پيدا نمي‌كند. آن كساني كه در كربلا با حسين بن علي (ع) جنگيده بودند همه مردند . اين كساني را هم كه امروز شمرها و عمرسعدهاي زمانه نام مي‌دهيم مطمئن نيستيم واقعا شايسته اين نام‌ها باشند. چه بسيار پيش مي‌آيد كه مومن آيينه مومن مي‌شود، به صورتي كه افراد تصوير خود را در چهره برادرشان مي‌بينند و به آن تف مي‌كنند. ازميان دشمنان اهل‌بيت (ع) تنها صفت‌ها و خصلت‌هايي كه از شمر شمر و ازعمرسعد عمرسعد ساختند باقيمانده‌اند؛ ما فقط با آنها مي‌توانيم مبارزه كنيم. آن صفت‌ها اساس ظلم بر پيامبر و خاندانش را بنا گذاشتند.
آيا اين جملات بيش از اندازه باطن‌گرايانه نيست؟ چرا هست، منتهي مي‌بينم كساني براي امام خود نامه‌ها نوشتند، در آن نامه‌ها قاعدتا به او سلام دادند و دشمنانش را لعن كردند، اما سرانجام از ميانشان تنها كساني كه درجان با رذيلت‌ها جنگيده بودند، براي حسين بن علي باقي‌ماندند. شايدپيامبر اينجا را مي‌ديد زماني كه بر دروازه مدينه نشست و به كساني كه از
جنگ باز مي‌گشتند گفت: «مرحبا به قومي كه از جهاد اصغر بازگشتند و برآنها جهاد اكبر باقيمانده است؛ جهاد نفس». آري! كساني كه با دشمن بيرون مي‌جنگند بايد با دشمن درون هم جهاد كنند. سخن شاذي نمي‌گويم. مي‌گويم كسي كه خانه‌اش را جارو مي‌زند خوبست همزمان كينه‌ها را هم از حجره قلبش بيرون بريزد. مي‌گويم اگر با آن چيزي كه در سينه‌تان هست كاري نداريد چرا سينه مي‌زنيد؟ چرا ساق پايتان را محكم به لبه ميز نمي‌زنيد؟ درد آن كه بيشتر است. چون حسين وجودي نازنين و تنها و داغديده و تشنه و محاصره شده در سينه‌هاي ماست. نكند كه هر وقت لب به سخن مي‌گشايد غوغا كنيم تا صدايش را نشويم. اين كه گفته‌اند هر زميني كربلاست، يعني زمين هر سينه‌اي كربلاست، و الا در جهان بيرون هر سرزمين نام خاص خود را دارد. خوشا آن كربلايي كه حسين در آن شكست نخورد.
نكته بسيار مهم بعدى در زيارت عاشورا اينست كه از ما مي‌خواهد از هم اكنون تا روز قيامت با هركسى كه با اهل بيت (ع) در مسالمت به سر مىبرد در صلح باشيم. به عبارت ديگر اگر با كسى بدترين كينه سياسى يا خانوادگى يا قبيله‌اي را داريم همين كه گفت «سلام بر حسين» ما بايد حربه‌هايمان را بيندازيم و با او سلم شويم؛ اين چيزى است كه زيارت عاشورا از ما مىخواهد. گويي سلام ما به امام حسين (ع) و يارانش بدون چنان سلامتى معنا نمىدهد. و اين سلامت مهيا نمىشود مگر اينكه ما به جز يك علت، باعث ديگرى براى محبت در وجود خود نداشته باشيم، والا درگيرى پيش مىآيد و سلام ما را خراب مىكند. شايد اگر علل ديگري براى دوستى وجود داشته باشد،خوب كه آنها را ريشهيابى كنيم سر از صفات كساني درآورد كه دشمنان اهل بيتند. حتماً از چنان جايي سر در مي‌آورد، والا نبايد موجب كدورت شود.
ما نسبت‌ها خاندان عصمت را با او مرتبا به ياد مي‌آوريم، ما از مهاجرين وانصار گله مي‌كنيم كه چرا پس از پيامبر حساب اهل بيت (ع) را از رسول خدا جدا كردند، ولى به خود حق مىدهيم كه حساب سيدالشهدا را از كسانى كه يك سلام به او دادهاند جدا بدانيم. چه بسا آن صفتي كه بايد از خود دور كنيم همين است. آيا انصاف است كه ما اين‌قدر براى امام حسين (ع) عزادارى كنيم و او را دوست بداريم، آن وقت او عذر برادرمان را بپذيرد، يا دعاى كسى را كه از ما با لحن بد ياد كرده است آمين بگويد؟ آيا انصاف است كه امام حسين آن كسى را كه از ما نخريد و به ما نبخشيد و ما را ترجيح نداد در حريم خويش راه دهد؟
يك روز زن عربى با جارىاش دعوا كرد. از او رنجيد و به حرم حضرت عباس (ع) رفت. همان جا دم در حياط ايستاد و گفت: اي ابوفاضل، آيا ديدى فلانى با من چه كرد؟ شوهرش را بكش، فرزندانش را جوانمرگ كن، خانه‌اش را آتش بزن، كودك ششماههاش را بگير. به اينجا كه رسيد از شنيدن چنين جمله‌اي از زبان خودش جا خورد. حضرت عباس بچه شش‌ماهه را بكشد؟ او اگر نعوذ بالله جلاد دربار هم بود چنين دستوري را اجرا نمي‌كرد. لذا گفت حالا اگر بچه ششماههاش را نگرفتى هم نگرفتى.
آيا ما هم مثل آن زن عرب، يا مثل اهل مدينه در روزهاي پس از رحلت رسول خدا، انتظار نداريم كه خدا و اولياي او پيرو ما باشند؟ در مورد بسيارى از ما چنين شائبهاى هست. كى مىتوانيم ادعا كنيم كه نيست؟ كي آن صفت موسس ظلم بر اهل‌بيت را از وجود خود دور كرده‌ايم؟ شايد وقتى كه به راحتى بتوانيم با كسى كه يك سلام به آنها داد سلم شويم و كسى كه ايشان را دوست داشت بدون شرط دوست بداريم – هركس كه مىخواهد باشد.
البته جملات كليشهاى بسيارى هست كه در اينجا مىتوان به عنوان اعتراض بيان كرد. آيا اگر كسى امام حسين را دوست داشت اما نماز نخواند و كارهاى خلاف كرد، حتي مال مردم را خورد يا در خيابان جوان‌هايشان را كتك زد، ما بايد باز او را دوست داشته باشيم؟ بله! بلكه بيشتر از آن، بايد ياريش هم بكنيم، زيرا فرمود حق برادر تو بر تو آن است كه ياريش كنى، چه مظلوم باشد و چه ظالم. پرسيد چگونه به ظالم كمك كنم؟ گفت با بازداشتن او از ظلم. با امر به معروف و نهي از منكر.
امر به معروف و نهي از منكر جز با دوست داشتن ديگران ممكن نيست. بلكه اگر كسي ديگري را دوست نداشته باشد به جاي اين كار امر به منكر مي‌كند و از معروف باز مي‌دارد. بزرگي مي‌گفت در ايام پيش از انقلاب پيرمردي سركوچه محلمان زنان بىحجاب را نهى از منكر مىكرد و من مي‌ديدم كه لذت او در اين كار از زناكردن بيشتر است. قرآن نيز گفته است كه يك گروه از شما بايد امر به معروف و نهى از منكر كنند؛ اين كار همه نيست. خيلىها هستند كه نمىتوانند اين وظيفه را درست به انجام برسانند، و به خلاف آنچه گفته مي‌شود صرف دانستن احكام شرعي هرگز براي اين منظور كافي نيست.
كسى مىتواند، كسي حق دارد امر به معروف و نهى از منكر كندكه اين كار را از روى دلسوزي و دوستي انجام دهد. به عقل سليم هم كه مراجعه كنيم خواهيم ديد تذكر دلسوزانه يك پدر يا پدر بزرگ به فرزندش اثري مي‌گذارد كه تذكرات خياباني گشت ارشاد نمي‌گذارد. به قرآن هم كه بازگرديم مي‌بينيم پيش از آن كه بگويد گروهي از مومنان بايد امر به معروف و نهي از منكر كنند، نعمت خداوند را به آنان يادآور مي‌شود كه چگونه با هم دشمن بودند و او ميان دل‌هايشان الفت ايجاد كرد.
امام حسين (ع) براي امر به معروف و نهي از منكر قيام كرد. البته جايي در تاريخ ثبت نشده است كه امام از مدينه تا مكه و از مكه تا كربلا در مورد رعايت حجاب يا اموري شبيه آن با كسي گفتگو كرده باشد. در عوض آنچه در ظاهر مشاهده مي‌شود قيام حسين بن علي براي بر پا كردن حكومت حق است. ازاينجا نتيجه گرفته‌اند كه جوهره و حقيقت و فايده حكومت حق امر به معروف و نهي از منكر است، منتهي آن امر به معروف و نهي از منكري كه امام در وصيت خود به محمد حنفيه از آن ياد مي‌كند از تصورات عاميانه ما نسبت به اين واجب الهي بسيار متعالي‌تر است. ان الامر بالمعروف و النهي عن المنكر لخلقان من خلق الله.
به راستي كه امر به معروف و نهي از منكر دو صفت از صفات الهي هستند. (خطبه ۱۵۶ نهج‌البلاغه) شمه‌اي مختصر از اين حقيقت بلند در سال ۱۳۵۸ در ايران ديده شد. در يكي از بيانيه‌هاي مهندس موسوي اشاره شده است كه در تابستان اين سال كساني كه به عمرشان روزه نگرفته بودند ماه صيام را تجربه كردند و از اين تجربه خود لذت بردند، حال آن كه نه تبليغات كركننده و نه تحكمي از نوع گشت ارشاد در بين نبود، بلكه حسن ظن مردم نسبت به ماهيت حكومت نوتاسيس خود وجود آن را تبديل به امر به معروف و نهي از منكر كرده بود. اين يك شمه بود از آن چيزي كه امام حسين (ع) برايش قيام كرد.
از هر جهت كه نگاه كنيد برپايي چنين حكومتي تنها از كسي و كساني ساخته است كه به راستي نسبت به يكايك خلق خدا دلسوز و خيرخواه باشند. به راستي دلسوز بودن يعني چه؟ يعني آن كه حتي براي خائنان و رفيقان نيمه‌راه كه دارند او و خاندانش را در بياباني قفر تنها مي‌گذارند خير بخواهد و به آنها بگويد آن‌قدر دور شويد كه صداي كمك خواستن مرا نشويد. آن‌گاه غم عمرسعد را هم بخورد.
به او بگويد تو اين كار را نكن. او بگويد خانه‌ام را خراب مي‌كنند. بگويد من به جايش برايت خانه تهيه مي‌كنم. دلسوز كسي است كه به هنگام شهادت نگران شمر است. به او مي‌گويد مرا نكش و اين از آن جهت نيست كه مي‌خواهد زنده بماند. اگر شمر امام را نمي‌كشت ديگري مي‌كشت، بلكه مي‌خواهد شمر به اين گناه دست نزند و براي هيچ، خود را به دامن عذاب نيفكند. آيا چنين كسي وقتي به سراي باقي برود عوض مي‌شود؟ به نظرم بعيد مي‌رسد، تا جايي كه آن عارف بزرگ كنار قبر امام حسين (ع) ايستاد و او را قسم داد كه از شمر شفاعت نكند.
حكومت حق، حكومتي كه خود وجودش امر به معروف و نهي از منكر مي‌شود،حكومتي كه از مشروعيت برخوردار است بايد تا اين حد نسبت به خلق خدا، نسبت به يكايك آنها، خيرخواه باشد. اين نكته‌اي نيست كه بيان آن نياز به سند و مدرك و دليل و حتي منطق داشته باشد؛ سند و مدرك آن در وجود همه ما موجود است. همه ما، بدانيم يا ندانيم، حكومتي را مشروع تلقي مي‌كنيم كه تا اين حد نسبت به آحاد جامعه غمخوار باشد؛ پس از آن مابقي طرق كسب مشروعيت را ه هايي موقتي هستند.
مثلا مشروعيتي كه از راي اكثريت به دست مي‌آيد امري كاملا ظاهري است، و الا حكومت هيتلر هم متكي به راي اكثريت بود، اما آيا مشروع بود؟ بدين ترتيب است كه حكومت‌هايي كاملا مقتدر و متكي به راي اكثريت تنها با اثبات چند مورد كينه‌جويي و قساوت بي‌دليل اركانشان به تزلزل در مي‌آيد و به دست و پا مي‌افتند. منظورم حكومت‌هاي جهان سومي و ضعيف نيست؛ منظورم بزرگترين ابرقدرت‌هاست.
اگر مسئله حقوق بشر تا اين حد در سياست جهاني از اهميت برخوردار شده است به اين دليل است. ما اين مبحث را محملي تبليغاتي مي‌دانيم كه قدرت‌هاي جهاني با استفاده از آن بر حكومت‌هاي مستقل فشار وارد مي‌كنند، و در اين ادعاي خود اشتباه نمي‌كنيم. منتهي در تبليغات اصلي طلايي وجود دارد كه مي‌گويد بدون داشتن زمينه‌اي در فطرت هيچ پيامي قابل تبليغ نيست. آن چيزي كه مورد نظر ماست همين نكته آخر است؛ فطرت بشري حكومتي را مشروع مي‌داند كه به اندازه امام حسين (ع) براي خلق خدا – حتي براي شمر، حتي براي قاچاقچيان اسلحه و مواد مخدر، حتي براي گردانندگان خانه‌هاي فساد،حتي براي…. – خيرخواه باشد.
البته اين خيرخواهي بدان معنا نيست كه آنها را بالاي مجلس بنشاند يا از مجازاتشان صرف‌نظر كند، اما حاكم حق كينه‌جويي از آنها را نيز ندارد. حاكم حق ندارد بازداشتگاه كهريزك درست كند، ولو آن كه در آنجا از افراد شرور نگهداري كنند؛ چه رسد كه مردم را با برچسب‌هايي از هم جدا كند و با برخي از آنها رفتاري مادون حقوق و شئون انساني داشته باشد. وقتي به آنها اعتراض مي‌كني مي‌گويند اينها يك مشت بي‌حجاب سرلختند، مي‌گويد شما ديگر ضدانقلاب شده‌ايد، مي‌گويد شما ديگركافريد.
بلكه به هنگام زدن اين حرف‌ها منظورش جواب دادن به ايرادات شما نيست؛ او دارد به فطرت خودش كه نسبت به اين كارها معترض است پاسخ مي‌گويد. دختر مردم را در خيابان چنان با كينه مي‌زند كه گويي او را انساني همچون خود تلقي نمي‌كند. بعد بيشتر از آن كه به دنبال افراد حامل اسلحه بگردد نگران است كه مبادا كسي از اين صحنه‌ها تصوير برداشته باشد.
چرا؟ مگر قرار نيست به خاطر اين كاري كه انجام مي‌دهد به بهشت برود؟ مگر بنا نيست زماني كه در قيامت دست و پايش به اين اعمال شهادت مي‌دهند سرش را بالا بگيرد و در نزد شهدا و صديقين به كارنامه خود مباهات كند؟ نگران است زيرا از جايي كه نمي‌داند كسي گواهي مي‌دهد كه چنين اعمالي و چنين روحيه‌هايي مشروعيت‌زداست. به كار او كاري نداشته باشيم. «خوشا به حال كسي كه پرداختن به عيوب خودش او را از توجه به عيب مردم باز مي‌دارد.»
آيا ما را آن جوانمردي هست كه براي آقاي حسين شريعتمدار، براي آقاي سعيد مرتضوي، براي آقاي سعيدعسكر، براي آقاي رادان، براي آقاي نقدي، براي آقاي طائب، براي آقاي ذوالنور، براي آقايان و خانم‌هايي كه نمي‌شناسيم ولي مي‌دانيم كه مي‌خواهند سر به تن ما نباشد صميمانه و جدا خير طلب كنيم؟ زياده‌روي نمي‌كنم. آيا ما را آن همت هست كه با هركس يك سلام خشك و خالي به امام حسين (ع) داد سلم شويم؟
زيارت عاشورا ما را به حكومت حق، ما را به چنين چيزي دعوت مي‌كند.