شما در حال بازدید از صفحه ساده شده سایت کلمه می باشید. برای دیدن نسخه اصلی اینجا را کلیک کنید.
چکیده : احمد پورنجاتی: این «دیالكتیك تحقیر و اهانت» را نباید دست كم گرفت. اگر چرخه معیوب و خطرناك و پیشرونده «دشنام و تحقیر» به جریان افتد، باز ایستادن آن كار كرام الكاتبین است. تحقیر پاسخی جز تحقیر متقابل ندارد. آنگاه كه «شخص» یا «شخصیت» یا «ارزش های مورد احترام» دیگران را مورد آماج «تحقیر و دشنام و اهانت» قرار می دهی، بی تردید منتظرش باش كه شعله های آتش خشم و دشنام و ناسزای انتقام جویانه، دیر یا زود، كم یا بیش، برانگیخته و دامنگیرت شود.
کلمه-احمد پورنجاتی:روزگاری در جایی خوانده بودم؛ «امین» برادر مامون و فرزند هارون الرشید خلیفه عباسی روزی از پدرش پرسید كه این چه حكمت است كه تو موسی بن جعفر (امام كاظم(ع)) را به حضور فرامی خوانی و بسیار تكریم و احترام می كنی و مراتب ارادت ابراز می داری و حتی الباب بدرقه می كنی اما بلافاصله فرمان حبس و زجر ایشان به ماموران ابلاغ می داری؟ هارون پاسخ داد؛ «الملك عقیم،»
این همان تعبیر رایج در میان توده مردم است كه؛ سیاست، پدر و مادر ندارد.
اما نه، همچون بسیاری از «مشهورات زمانه» كه در پرتو آرمان ها و ایده آل هایی كه در انقلاب اسلامی داشتیم، تغییر و تحول ماهیتی پیدا كرد یا دست كم قرار بود چنین دگرگونی و تفاوت ماهیتی پیدا كند سیاست نیز در ذهن و زبان و دل ما پدر و مادر پیدا كرد. دلخوش بودیم تا سال ها، اما گویی «طبع سیاست»، ساختارشكن و هله هوله خوار و زیاده طلب است.
برای رسیدن به مقصد و پر كردن شكم سیری ناپذیرش، به هیچ حد و قواره و قاعده و پیمانه یی محدود نیست. مصرف همه چیز را برای خود مباح می داند. ممكن است در آغاز اندكی پرهیز و مبالات به خرج دهد، حرام خواری نكند و از چیزهای شبهه ناك بپرهیزد اما ید بیضای «اضطرار» و به تعبیر دقیق تر «مصلحت»، اندك اندك پای «اكل میته» و حرام خواری را نیز به سفره اش باز می كند. اگر مراقبش نباشی، ناگهان چشم باز می كنی و می بینی «سیاست» كه قرار بود از جنس «حكمت عملی» باشد و آمیخته به اخلاق و مروت و معیارهای دینی و اصلاً عین دیانت باشد، تجسم و تبلور بی اخلاقی و ناجوانمردی و مرزشكنی دینی شده است، البته همچنان با همان كارت شناسایی «سیاست پدر و مادردار» و داعیه های خروارخروار و افاده های طبق طبق.
اكنون می خواهم به یكی از كالاهای مصرفی «سیاست هله هوله خوار» اشاره كنم؛ «تحقیر و ناسزا و اهانت».
محمدرضا پهلوی در آستانه اجرای به اصطلاح انقلاب سفید و در كشاكش پاره یی اعتراض ها به ویژه از سوی محافل دینی و شخصیت های روحانی و برخی مراجع تقلید، روزی به شهر قم آمد و در ایوان حرم حضرت معصومه(س) با لحنی سرشار از خشم و بی ادبی، نسبت به روحانیت اهانت كرد كه من از تكرار آن تعبیرهای سخیف می پرهیزم. او البته بعدها نیز این شیوه را در كتاب های «انقلاب سفید» و «ماموریت برای وطنم» درباره شخصیت حضرت امام(ره) تكرار كرد.
تردید ندارم و به گواهی آنچه مشخصاً در خانواده و بستگان و آشنایان و اكثریت مردم كوچه و بازار شهر قم شاهد بودم، ادعا می كنم سیاست دشنام خوار و اهانت بار و جسارت آمیز شاه نسبت به كلیت روحانیت و به ویژه نسبت به شخصیت های مورد احترام مردم متدین، نه تنها موجب مخدوش شدن اعتبار آنان نزد مردم نشد بلكه آتش خشم و ابطال را در اندرون مردم علیه شاه و رژیم او برانگیخت و پیوسته بارور كرد.
از آن سال تا آستانه انقلاب اسلامی كه یك بار دیگر در سال 56 سیاست همراه با دشنام و تحقیر و اهانت در آن مقاله معروف كه به نام رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات منتشر شد گویی «زهدان جامعه» دست به كار پرورش «نوزاد انتقام» و واكنش مناسب به آن تحقیر و اهانت ها بود. انگار جامعه ایران در آخرین سال های سلطنت شاه تنها سقوط او را طلب نمی كرد، به تحقیر او نیز می پرداخت.
این «دیالكتیك تحقیر و اهانت» را نباید دست كم گرفت. اگر چرخه معیوب و خطرناك و پیشرونده «دشنام و تحقیر» به جریان افتد، باز ایستادن آن كار كرام الكاتبین است. تحقیر پاسخی جز تحقیر متقابل ندارد. آنگاه كه «شخص» یا «شخصیت» یا «ارزش های مورد احترام» دیگران را مورد آماج «تحقیر و دشنام و اهانت» قرار می دهی، بی تردید منتظرش باش كه شعله های آتش خشم و دشنام و ناسزای انتقام جویانه، دیر یا زود، كم یا بیش، برانگیخته و دامنگیرت شود. قرآن كریم در سوره انعام، آیه 108 خطاب به مومنان می فرماید؛ «ولا تسبوا الذین یدعون من دون الله فیسبوا الله عدواً بغیر علم». (به آنان كه جز به خدای واحد ایمان دارند (مشركان) اهانت و دشنام روا مدارید چون آنان نیز متقابلاً و از روی ناآگاهی نسبت به خداوند اهانت می كنند.)
امام علی(ع) نیز در گرماگرم مبارزه نظامی با دشمن، آنگاه كه مشاهده كرد یكی از یاران و همرزمان او به حریف یعنی به لشگریان دشمن دشنام می دهد، برافروخته و معترض فرمود؛ من از اینكه شماها اهل فحش و اهانت باشید كراهت دارم (یعنی متنفرم).
بسیار خوب، اگر «سیاست بی پدر و مادر» از جنس «الملك عقیم» هله هوله خوار است، لازم باشد دروغ می گوید، فریب می دهد، تحقیر می كند، ناسزا و دشنام به دیگران و به ویژه به مخالفان سیاسی و منتقدان خود را به مثابه یك تاكتیك بازدارنده مباح و حتی مفید و موثر می داند بگذار تا برود و سرش به سنگ انتقام بخورد. آنچنان كه در تاریخ تحولات انقلاب اسلامی شاهد بودیم.
اما اگر «سیاست عین دیانت» معرفی شده یا دست كم چنین داعیه یی بر سر هر كوچه و بازاری هست، پس این همه رواج بی پروایی در ناسزاگویی و تحقیر و اهانت و نسبت های ناروا- كه گاه متضمن ضرورت اجرای حدود الهی است- چه معنی دارد؟
متاسفانه در این چند ماه- از آستانه برگزاری انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری تاكنون- شاهد یك روند لجام گسیخته و فزاینده و بی مزاحمت در مصرف انواع و اقسام دشنام ها و اهانت ها و لقب دادن ها و تشبیه های ناشایست از سوی برخی اشخاص، تریبون ها و رسانه های شناخته شده و عموماً وابسته به یك جریان سیاسی خاص نسبت به شخصیت ها و ارزش های مورد احترام بخش گسترده یی از جامعه بوده ایم.
حیرت و تاسف بیشتر از آنجاست كه برخی مصرف كنندگان واژه های دشنام گونه و اهانت آمیز را به نام نظام یا ترویج دین انجام می دهند.
به كارگیری تعبیرها و القابی همچون «خس و خاشاك»، «بزغاله و گوساله»، «عمرسعد»، «عامل سیا و موساد»، «مرتد»، «محارب» و از این دست كه لابد برای تحقیر یك شخص یا شخصیت یا ارزش های مورد احترام بخشی از مردم یا حتی یك جریان سیاسی منتقد به فراوانی در نوشته ها و گفته ها دیده و شنیده ایم، هیچ توجیه اخلاقی و دینی و وجدانی ندارد.
آنگاه نباید از «دیالكتیك تحقیر و اهانت» غافل بود. كلام خداوند را فراموش نكنید. همه چیز در اختیار كسی كه پروژه «دشنام دادن و تحقیر كردن» را می آغازد، نیست. اگر او ابتكار آغاز كردن این شیوه نامطلوب و ناجوانمردانه را در اختیار دارد، نباید گمان كند ابتكار واكنش طرف مقابل را نیز می تواند مدیریت كند.
مجال كوتاه این نوشته برای واكاوی و داوری دقیق بسنده نیست و این قلم نیز چنین داعیه یی ندارد. اما بی گمان یكی از عوامل چندگانه بروز برخی مرزشكنی ها و جسارت های غیرقابل توجیه نسبت به ارزش های مورد احترام نظام و انقلاب اسلامی، تاثیر همین «دیالكتیك تحقیر و اهانت» بوده است.
اگر حساب و كتابی در كار باشد، اگر نظارت هوشمندانه و مسوولانه یی از سوی مراجع ارشد و موثر نظام بر گفتار و نوشتار منسوبان به نظام صورت گیرد پس آنگاه كسی به خودش اجازه نمی دهد هر روز اینجا و آنجا در آن روزنامه و تریبون رسمی و محفل مذهبی بی هیچ دغدغه اخلاقی و دینی و حقوقی و قضایی هر چه می خواهد به طرف مقابل بگوید و انتظار داشته باشد كمترین عصبانیت و واكنش مشابهی تولید نشود.
شاید اگر هیات نظارت بر مطبوعات كه مدتی است به صورت شبانه روزی عمدتاً برای مطبوعات و خبرگزاری های منتقد دولت تذكرنامه و اخطاریه صادر می كند، مسوولانه و خیرخواهانه اندكی نیز به ماجرای رواج «تحقیر و اهانت و ناسزا» توجه می كرد و جلوی تیترهای هرروزه و چند ستونی برخی روزنامه ها را كه مصداق بارز اهانت است، می گرفت كار به اینجا نمی كشید. «دیالكتیك تحقیر و اهانت» را جدی بگیرید.
منبع :اعتماد