» از پاکدشت تا قيامدشت

چکیده : حادثه تکان دهنده قيامدشت و حوادث گوناگون و در سطوح مختلف و در حوزه هاي گوناگون نشان مي دهد ما نيازمند يک نگاه جامع به مسائل هستيم و تا از جايي و در جايي به اجماع واقعي نرسيم، برخورد با مصاديق جزيي گرهي که نمي گشايد، مسکني خواهد بود که عيوب و نواقص و بيماري هاي اصلي مان را مخفي مي سازد تا از جايي دوباره فوران کنند و غافلگيرمان سازند.

اعتماد-جعفر گلابي: چند سال پيش وقتي ماجراي تلخ پاکدشت پيش آمد که در آن فردي 28 کودک معصوم را پس از تجاوز به قتل رسانده بود رئيس جمهور وقت آقاي خاتمي و رئيس دادگستري استان تهران آقاي عليزاده قريب به مضمون گفتند اگر بر اثر اين حادثه ما مسوولان استعفا دهيم سزا است. البته با اينکه آن ماجرا وجدان جامعه را جريحه دار کرد و بحث ها و اظهار نظرهاي مفصلي را برانگيخت، شنيده نشد که مسوولي استعفا دهد و عاقبت هم سهل انگاران منطقه و مسوولان مستقيم به شماتت عملي و علني گرفتار نيامدند.از آن زمان تاکنون که ده ها جنايت مشابه در ابعاد متفاوت رخ داده و تا چندي ذهن جامعه را به خود مشغول داشته است سال ها مي گذرد ولي باز هنگامي که در کنار خيابان در قيامدشت شش نفر بي هول و هراس بر زني آوار مي شوند به نظر مي رسد در همان نقطه هستيم و تفاوتي نکرده ايم (اگر عده يي معتقد نباشند که بدتر شده ايم).دليل اين توقف آن هم در مقوله مهمي چون جلوگيري از جرم و جنايت چيست؟ چرا حداقل در امنيت آشکار نواميس مان به نقطه مطلوب و قابل اتکا نرسيده ايم؟

مسلماً عده يي برخورد انتظامي و قضايي شديدتر را چاره کار مي دانند و البته در لزوم اين برخوردها شکي نيست اما در کفايت آن بحث و جدل فراوان وجود دارد. از طرف ديگر کم هستند مسوولان و نخبگاني که رفع زمينه هاي جرم و جنايت را يکي از اصلي ترين راه هاي مبارزه با اين ناهنجاري ها ندانند، پس حالا که از دو نقطه سطح و عمق به موضوع حمله کرده و مي کنيم چرا پيشرفتي حاصل نيامده است؟

مي خواهم فراتر از بحث هاي کارشناسانه و درست در اين زمينه قدري کلي تر به مشکلات آزاردهنده پيرامون مان بنگرم و نکته مهمي را در اين باره مطرح کنم. به نظر مي رسد جامعه ما مشکلات خودش را تا حدود زيادي مي شناسد و هرازچندي براي حل يکي از آنها که نمود بيشتري پيدا کرده است آستين بالا مي زند و همت مي کند، اما کثرت اين مشکلات مرتباً اولويت ها را بالا و پايين مي آورد و از رسيدن به نقطه مطلوب بازمان مي دارد. گويا ما در حل هر مشکلي و درمان هر دردي چندان که بايد «جدي» نيستيم؛ روزي بر توسعه اقتصادي پاي مي فشاريم ولي هنوز به جايي نرسيده ايم که توسعه سياسي را هدف قرار مي دهيم، توسعه سياسي که مي توانست به طور طبيعي بعد از توسعه اقتصادي حاصل شود خود حلال بسياري از مشکلات و ناهنجاري ها و روندساز است ولي حساسيت برانگيز مي شود و تير بلا از هر سو بر سرش مي بارد لذا در آسمان رها مي شود تا عدالت از راه برسد و همه آلام و دردهايمان را تسکين دهد و به آرزوهايمان جامه عمل بپوشاند… شايد اکنون و پس از اين همه سال و صرف اين همه انرژي و هزينه اغراق نباشد که بگوييم توسعه اقتصادي حاصل نشده و توسعه سياسي به جايي نرسيده و عدالت مظلوم تر از آن دو دردمان را چاره نکرده است. اشکال کار کجا است؟ در مباني اخلاق اسلامي موضوع بسيار مهمي وجود دارد که در اين زمينه چه بسا راهگشا باشد.

گفته مي شود اکثر منکرها و معروف ها لوازم خاص خود را دارند و چنانچه مورد توجه شايسته قرار گيرند سرايت پيدا مي کنند. مثلاً صداقت سرچشمه خوبي ها است و خود هزار معروف را باعث مي شود و هزار منکر را جلوگيري مي کند. کسي که به راستگويي ملتزم و اصرار داشته باشد مجبور است از بسياري منکرات ديگر چشم بپوشد. چه اينکه هر منکري لازم مي آورد که انسان دروغي بگويد و صداقتي را بشکند. حسن خلق هم همين طور است. ذات نيکو و آرام و… اگر طبق اين قاعده طبيعي ما در يک زمينه جديت کاملي به خرج دهيم و هر روز به ضرورت و مصلحتي از آن استنکاف نکنيم چه بسا در ديگر زمينه ها هم به رشد و اعتلا برسيم. مثلاً اگر همان توسعه اقتصادي با همه لوازمش را مي پذيرفتيم الان در توسعه سياسي هم به جاي مطمئني رسيده بوديم و پيشرفت در توسعه سياسي خودبه خود عدالت را هم به صورت اساسي تضمين مي کرد.

بالاتر بگوييم اگر ما در موضوع مهمي مثل فقر يا جلوگيري از جرم و جنايت به يک جديت اصولي برسيم و به همه لوازم آن هم پايبند باشيم قطعاً همين جا سکوي پرشي خواهد بود که در زمينه هاي ديگر هم پيشرفت هاي بزرگي حاصل کنيم. مبارزه با فقر خود خشکاندن ريشه هاي جرم و جنايت را باعث مي شود و جامعه آرام و مطمئن و امن در توسعه اقتصادي روان و خلاق عمل خواهد کرد و چه بخواهيم و چه نخواهيم توسعه سياسي را هم خواهد آورد. اگرچه هر کسي در اولويت هر مساله يي نظري دارد و احتمالاً يکي از زمينه هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي بايد در اولويت واقع شود ولي همه سخن اين مقال اين است که شايد مهم نباشد که با کدام اولويت شروع کنيم.

مهم جديت در يک زمينه تا رسيدن به هدف است. اگر براي دولتي مبارزه با فقر و افزايش سطح معيشتي مردم يک اصل اساسي باشد قطعاً لوازم آن را هم خواهد پذيرفت. همين اراده بر مناسبات خارجي و بين المللي سايه خواهد افکند و رابطه يا عدم رابطه و همه سطوح روابط ما با کشورها بر اساس تحصيل رفاه بيشتر براي مردم و کم کردن فقر استوار خواهد شد. مردمي که به يک رفاه نسبي برسند خود مويد توسعه سياسي خواهند شد و آموزش و فرهنگ را بعد از نان شب واجب خواهند شمرد و… اگر در جامعه ما هر آن مساله يي پيش مي آيد که نظرها را به خود جلب مي کند، اگر مشکلات و آسيب هاي دروني هر آن از نقطه يي سر باز مي کنند و خسارت ساز مي شوند و اگر هنوز در موضوعي به سرمنزل مقصود نرسيده ايم، مساله ديگر فشار خود را بر ما شدت مي بخشد احتمالاً از آنجا ناشي مي شود که در مواجهه با معضلات مان اجماعي عمل نمي کنيم و هر عاملي مي تواند ما را از راهي که در پيش گرفته ايم باز دارد. اگرچه رسيدن به همه مطلوب ها حق ما است و غناي فکري و انساني و مادي کشورمان ظرفيت پيشرفت هاي همه جانبه را داراست ولي از اين شاخه به آن شاخه پريدن و برنامه دقيق و تعريف شده يي براي تحصيل همه خوبي ها نداشتن سبب مي شود همه چيز را بخواهيم و به هيچ چيز نرسيم.

شهريست پرکرشمه و خوبان ز شش جهت

چيزيم نيست ورنه خريدار هر ششم

حادثه تکان دهنده قيامدشت و حوادث گوناگون و در سطوح مختلف و در حوزه هاي گوناگون نشان مي دهد ما نيازمند يک نگاه جامع به مسائل هستيم و تا از جايي و در جايي به اجماع واقعي نرسيم، برخورد با مصاديق جزيي گرهي که نمي گشايد، مسکني خواهد بود که عيوب و نواقص و بيماري هاي اصلي مان را مخفي مي سازد تا از جايي دوباره فوران کنند و غافلگيرمان سازند. نگاه جزيي، منفصل، روزمره، مقطعي و غيرجدي به مسائل نه تنها هيچ مشکلي را حل نخواهد کرد که کل سيستم را در معرض آسيب اساسي قرار خواهد داد. زنگ خطر نه در قيامدشت و نه حتي در پاکدشت که به وسيله خفاش شب به صدا درآمد ولي باري به هر جهت هاي ما خطر انباشته شدن خطرها را در پي دارد. اولويت در متن جامعه ما است. اساس، رسيدگي به معضلات دروني از راه هاي تجربه شده بشري است و اقتدار از درون خواهد جوشيد و تکيه بر فرد فرد جامعه دارد که احساس هويت کنند و مسوول باشند و بر سرنوشت خويش مسلط. روزي که جامعه ما در جهتي از جهات به اجماع برسد و بر لوازم آن پايبند بماند روند درمان دردها و رفع معضلات آغازي اساسي پيدا خواهد کرد. مهم اين است که همه مردم اين نياز را احساس کنند و بر آن آگاهي يابند. از جايي بايد شروع کنيم و تا انتها پيش رويم. رفع فقر و محروميت، افزايش سطح رفاه جامعه، توسعه سياسي، توسعه اقتصادي و… هر کدام شان مي تواند يک آغاز بزرگ باشد و رفته رفته به حوزه هاي ديگر سرايت پيدا کند. هيچ کس نبايد احساس کند جايش در اين اجماع نيست تا نوبت به مقاومتش برسد. در جامعه يي که روي يک نقشه راه توافق حاصل نشود عاقبت همه ضرر خواهند کرد حتي اگر گروهي در ظاهر و در کوتاه مدت منفعتي به دست آورند.