تبارشناسي اعترافات سياسي « سایت خبری تحلیلی کلمه

» تبارشناسي اعترافات سياسي

یکشنبه, 30 آگوست, 2009

چکیده : حسین سلیمی محیط نوین سیاسی و گاهی اعترافاتی که برای عده ای شگفت انگیز است به شیوه ای سیاسی برای اثبات یا انکار یک مدعا و حتی یک جریان سیاسی بدل گشته است. آنان که با تاریخ آشنایی ندارند، در نگاه نخست ممکن این پدیده به عنوان امری بدیع که در عرصه تحولات سیاسی […]

حسین سلیمی

محیط نوین سیاسی و گاهی اعترافاتی که برای عده ای شگفت انگیز است به شیوه ای سیاسی برای اثبات یا انکار یک مدعا و حتی یک جریان سیاسی بدل گشته است.

آنان که با تاریخ آشنایی ندارند، در نگاه نخست ممکن این پدیده به عنوان امری بدیع که در عرصه تحولات سیاسی تعیین کننده است، بنگرند، اما یک گذر کوتاه بر تاریخ نشانگر آن است که این پدیده جدید و تعیین کننده نیست.

زمانیکه اسقف ها و کاردینال های اعزامی از سوی کلیسای سنت پیتر و به همراه تارک دنیاهای فرقه سنت دومینیک در دوران قرون وسطی، به هر طریق مخالفان فکری خود را به اعتراف وا می داشتند ، گمان می کردند که چرخه تاریخ به نفع آنان در حال حرکت است و اعترافات آنها گویای حقانیت اندیشه و عمل دستگاه پرشکوه کلیسای کاتولیک و بطلان نهایی تفکر مخالفان است.

اما نتیجه تاریخ چیز دیگری بود. هنگامی که گالیله دو زانو بر زمین نشست و یافته های مبرهن علمی خود را که مخالف عقاید رسمی دستگاه کلیسا بود انکار کرد و به گناهان و اشتباهات خود اعتراف کرد، عده ای چنین اندیشیدند که کار تفکرات امثال او به پایان رسیده است. اما زمانی که گالیله از صحن دادگاه تفتیش عقاید خارج می شد، به آرامی و پنهانی در گوش یکی از دوستان خود گفت که با تمامی این حرف ها باز می گویم که زمین می چرخد.

دوران ترور پس از انقلاب فرانسه ، نشان داد که اعتراف گیری سیاسی – اعتقادی منحصر به قرون وسطای مسیحی نبود. در دوره حکومت خشن و سرکوبگر ژاکوبن ها پس از انقلاب فرانسه چهره های سیاسی زیادی به پای میز محاکمه و اعتراف کشانده شدند، اما زمانی که ژاکوبن ها به کنار رفتند و حکومت معتدل تر دیرکتوار به روی کار آمد، دیگر هیچکس برای اثبات حقانیت ژاکوبن ها به نتایج محاکمات آنها استناد نمی کرد.

پس از استقرار حکومت بلشویک های کمونیست در روسیه تکنیک سیاسی محاکمه و اعتراف گیری بیش از هر زمان مطرح و اجرا گشت. پس از مرگ لنین در جریان به قدرت رسیدن هیات حاکمه جدید حتی بسیاری از چهره های بزرگ انقلاب اکتبر در روسیه به پای میز محاکمه کشیده شدند و در مقابل دیدگان حیران دولتمردان سخن از اشتباه و پشیمانی و حتی خیانت به میان آوردند.

محاکمه و اعترافات بوخارین که پس از لنین یکی از اصلی ترین نظریه پردازان انقلاب اکتبر به شمار می رفت، از مشهور ترین این پدیده ها است. کسی که زمانی تئوریسین اصلی حزب کمونیست به شمار می رفت خود را گناهکاری نادم خواند که هم در اندیشه سیاسی -ایدئولوژیک خود و هم در عمل سیاسی خویش راه خطا و خیانت پیموده است. این امر در زمان خود حادثه ای بزرگ بود و پیروزی سیاسی بزرگی برای استالین محسوب می گشت.

استالین با اتکا به همین روش حتی برخی از یاران نزدیک خود مانند کامنف و زینویف را کنار گذارد. این تکنیک از این دوره به بعد در اتحاد شوروی به تکنیکی کارآمد بدل گردید که در تمام دوران صدارت برژنف و حتی در دوران خروشچف نیز برای حذف رقیبان سیاسی به کار گرفته شد اما این عمل تنها یک تکنیک حذف و کنارگذاری بود و حتی در دوران خودش هم مانند امروز اثبات گر حقانیت یا عدم حقانیت هیچ یک از طرف های درگیر سیاسی نبود.

در سال 1966 میلادی در جریان انقلاب فرهنگی در چین کمونیست ، هواداران پر و پا قرص و آتشین مزاج مائو به محاکمه و تحقیر سیاسی برخی از مخالفان سیاسی خود پرداختند و از این طریق آنها را از صحنه سیاست چین حذف کردند. یکی از مهمترین این چهره ها «دنگ شیائوپینگ» بود که به عنوان یکی از خیانت پیشگان معرفی شد و حتی به تحقیر در میان جوانان انقلابی گردانده شد. در آن زمان باز هم این تکنیک سیاسی، اثر موقتی خود را گذارد و دنگ شیائوپینگ و همفکران سیاسی او را به انزوا برد. اما این امر هرگز حقانیت عمل و اندیشه آنها را اثبات نکرد، بلکه حتی زمینه اعتراضی شد که پس از مدتی به برکناری گروه چهار نفره طرفدار مائو انجامید و دنگ شیائوپینگ را به رهبر بلامنازع چین مدل ساخت.

هرچند که دنگ از گذشته خویش عبرت نگرفت و حتی خود نیز به محاکمه گروه چهار نفره و مخالفان سیاسی خود و اعتراف گیری از آنها پرداخت.

این مرور تاریخی گواه آن است که در طول تاریخ هیچگاه با محاکمه و اعتراف و … امکان اثبات یک اندیشه فراهم نشده است و حداکثر کارایی این روش در حذف موقتی رقبای سیاسی بوده است. با این شیوه نه می توان حقانیتی را اثبات کرد و نه می توان اندیشه و آرمانی را به دور انداخت بلکه بهره گیری گسترده از آن می تواند اثری معکوس داشته باشد.

استفاده مکرر از این روش تنها می تواند گویای آن باشد که تلاش یک جریان سیاسی برای دستیابی به تمامیت قدرت به اوج خود رسیده است. آنچه در قالب خواسته های اجتماعی از بطن جامعه می جوشد ، با هیچ طردی تغییر نمی کند، تحولات بنیادین جامعه ایران در حال تحقق است و حتی اگر کسانی که تمامیت خواهند به خواسته خود دست یابند ناگزیر از تابعیت از مطالبات جامعه هستند.