• صفحه اصلی
  • » فرشاد مومنی: هشدار نسبت به خطر نزول شدید مسئولیت پذیری ساختار قدرت نسبت به امور حاک...

» گفتار

فرشاد مومنی: هشدار نسبت به خطر نزول شدید مسئولیت پذیری ساختار قدرت نسبت به امور حاکمیتی

در سال ۱۳۶۴ که اوج جنگ بود پایین‌ترین میزان تورم تجربه شده در پنجاه ساله‌ی اخیر را داشتیم. پایین‌ترین میزان رشد نقدینگی در پنجاه ساله‌ی اخیر هم به همان دوره مربوط می‌شود. رابطه‌ی مبادله هم تقریباً سه برابر امروز بود که نشان می‌دهد آن زمان چقدر از بنیه‌ی تولیدی کشور مراقبت می‌شد. به دلیل اینکه آن زمان اساس کار درست بود و شوک برون زا فشارهای مقطعی آورده بودند به محض اینکه قطعنامه پذیرفته شد به دلیل اینکه زیر ساخت‌های تولیدگرا وجود داشت در دو سال پی‌درپی اقتصاد ایران رشد دو رقمی تجربه کرد.

نیمه فراموش شده‌ی انقلاب اسلامی؛ حصر پدیده‌ای آزادی کش است

احتمالا بی باوران به آزادی و جمهوری، در خوشبینانه ترین حالت، تصور کرده اند که بدون آزادی و جمهوریت می توانند استقلال کشور و اسلامیت نظام را حفظ کنند. حال آن که تجربه ثابت کرده است، بدون آزادی، خلاقیت و فرهنگ تولید نمی شود! بدون آزادی، علم راه واقعی خود را نخواهد یافت و بدون آزادی و توسعه ی سیاسی، جمهوریت عمق لازم را پیدا نخواهد کرد! استقلال بدون جمهوری نیز استقلالی بدون پشتوانه و آسیب پذیر یا استقلالی استوار بر نظامی گری و انسداد است که قطعا برای هیچ مسلمان متمدنی مورد افتخار نیست.

گزینه انتخاب و انتخابات در ایران

اما کسانیکه در گذشته،در ایران بعد از انقلاب، باین فرض باورمند شده‌اند و شرکت در انتخابات را بعنوان تنها راه حل برای دستیابی به نهادینه کردن دموکراسی انتخاب کرده اند،با یک خطای فاحش در تحلیل و تفسیر خود از جامعه امروز ما روبرو بوده‌اند. آنها در تعریف و تحلیل مفهوم گذار به دموکراسی کاملا به بیراهه رفته و در تحلیل‌های خود نشان نداده اند که چه علائمی در نظم سیاسی کشور و جامعه امروز ما مشاهده کرده اند تا بطور یقین بتوانند ادعا کنند که جامعه امروز ایران در مرحله گذار به دموکراسی قرار گرفته است.

سیر دگردیسی مجلسیان

هر اندازه از عمر مجلس شورای اسلامی می‌گذرد، بیشتر به سمت یک جماعت بی‌قواره، بی‌هویت، و بی‌پرنسیب تحول پیدا می‌کند؟ افرادی که یا یک مدرک قلابی دانشگاهی را یدک کرده‌اند، یا بنا به نفوذها و پیوندهای قومی به نمایندگی می‌رسند، و یا با انواع تظاهر و ریاکاری خود را از جنس معیارهایی نشان می‌دهند که از نقطه نظر هیئت تعیین صلاحیت‌ها، می‌توانند کارنامه قبولی دریافت کنند. معیارهای سیاسی و دینی و اخلاقی، همه پوششی برای پنهان کردن آن هویت، و گرفتن مجوز صلاحیت است.

یتیم خانه احزاب!

در غیاب احزاب، افراد می توانند با بیان شعار های فریبنده و استفاده از ترفندهای انتخاباتی در آراء مردم تاثیر گذار باشند، در حالی که احزاب نمی توانند در فرصت کوتاه تبلیغات ذائقه مردمی را که در طول زمان با افکار، استراتژی و تاکتیک های آنها آشنا شدند را تحت تاثیر قرار دهند. ضمن اینکه احزاب در قبال شعارها و عملکرد خود باید پاسخگو باشند اما افراد چنین ویژگی را ندارند.

اصلاح طلب و اصلاح طلبی در ایران

اصلاح طلبی در ایران به مفهوم محافظه کاری ارتباط نزدیک تری دارد. این محافظه کاری ممکن است دلایل مختلفی اعم از ترس، قدرت طلبی و… داشته باشد. دلایل هرآنچه که باشد حاصلش تولید ایدئولوژی ای غیرکلاسیک به نام نواصلاح طلبی و یا به تعبیر روشن تر اصلاح طلبی کاذب بوده است.

اعتماد اجتماعی، کلید اثربخشی حکمرانی

اعتماد شهروندان خاورمیانه به دولت‌های‌شان در حال فروپاشی است. در زمان سقوط رژیم‌های مصر، تونس و لیبی در سال ٢٠١١، پیمان اجتماعی نابود شد و اعتماد اجتماعی عمیقاً از بین رفته بود. به‌علاوه، به دلیل میراث حاکمیت استبدادی، برای کمک به مدیریت روابط اجتماعی یا فعال کردن سیاست‌های صلح‌آمیز، تقریباً چیزی باقی نمانده بود. این شرایط باید درس عبرتی برای حکمرانان باشد.

پاسخ به پنج انتقاد رایج درباره تحریم انتخابات مجلس

شرکت در انتخابات زمانی کنش فعال محسوب میشود که شرایط رقابت و انتخاب واقعی برای همه شهروندان وجود داشته باشد.در حالیکه در طول چهل سال گذشته به دلیل عدم وجود این شرایط حضور در انتخابات برای بسیاری از مردم نوعی رفتار انفعالی و از سر ناچاری و اصطلاحا تبعیت با کراهت بوده است.رای ندادن نیز همانند رای دادن میتواند فعالانه یا منفعلانه باشد.

دیکتاتوری صالح!

دیکتاتوری صالح از«مردم تنها تبعیت محض می خواهد»، مردمی را می‌تواند تحمل کند که تنها به برنامه ها و تکالیف مشخص شده او عمل نمایند.آزادی وبه تبع آن اظهارنظر و عقیده درباره مسائل گوناگون اگر مغایر با عقیده دیکتاتور صالح باشد، موجب برهم زدن نظم ساختاردیکتاتوری خواهد شد.

نقش امام خمینی در ایجاد موازنه قدرت در ساخت قدرت نظام جمهوری اسلامی

امام خمینی ضمن تمام توصیه ها و تأکیدها و تلاش هایی که برای عدم تداخل نهادی و موازی کاری ها می نمود که در یادداشت سه بخشی قبلی مفصلا بدان اشاره شد، سعی می نمود در انتصابات خود برای نهادهای انتصابی نیز از هر دو دسته نخبگان سیاسی نامبرده در بالا استفاده کند تا به گونه ای موازنه نهادی و موازنه قدرت در بین آنها ایجاد نماید.

انقلاب ما، انقلاب موازنه‌ها بود

گروهی در سطح جهانی سخن از فلسطین و حق مردم مظلوم به میان آورده و اعتراضات در هر نقطه جهان را یک حق مشروع می دانند اما در سطح داخلی برای مردم ایران حق مشروعی به رسمیت نمی شناسند و نصر به رعب را بر هر راه عاقلانه در تعامل و تواضع در برابر منتقدان ترجیح می دهند.

فقه “آنها”، فقه “اینها”

مدتّهاست که منِ بچه شیعه از سلسله جلیله روحانیت – حفَظهم الّلهُ – شکایت داشتم. اما نمی دانستم به چه زبانی دادخواهی کنم که مثنوی هفتاد من نشود. قلَّ و دلَّ و لَم یُمِل باشد و محکمه پسند و همه فهم. حاج احمد آقای خاتمی راهگشایی فرمود. در پیشگاه عدلِ الهی، عارضم که روحانیت در معامله با ملّت، روم به دیوار، کاری شبیه غشّ در معامله فرموده.

پس‌لرزه‌های آلوده شدن به سرکوب

کاری به حرف جعفری و نقش سلیمانی ندارم. اما اگر آن کار چنان شرم‌آور است که نسبتش به کسی او را بدنام و کارنامه‌اش را ننگین می‌کند چرا اعتراف نمی‌کنند که غلط کردیم؟ چرا «این توییت بستری برای عملیات روانی علیه سپاه است»؟ آیا جز این است که این دست و پا زدن‌ها فقط برای نجات یک چهره از آلودگی به سرکوب‌ها و تبرئه‌ی او از یک جنایت است؟

اروپایی‌ها در آرزوی کولبری!

حجت‌الاسلام عباسی، رییس جامعه‌المصطفی می‌گوید: “بنده در گذشته و در حال حاضر مسوول بخش اروپای جامعه‌المصطفی بوده و هستم و حاضرم سوگند بخورم که ۷۰ تا ۸۰ درصد مردم اروپا سطح زندگی پایین‌تری از مردم ایران دارند. رسانه، دنیا را به نحو دیگری ترسیم کرده است و نمی‌دانیم در کشورها چه خبر است.”

ارزیابی پیامدهای انقلاب

در مورد «آزادی»، که همواره مطالبه اصلی مردم بوده‌است و در شعارهای مردم در راهپیمایی های سال ۵۷ برجسته بود و پس از حذف نماد استبداد سلطنتی در ۲۶ دیماه ۵۷ انتظار می‌رفت فرهنگ استبدادی و آثار آن از جامعه ما رخت بربندد و اجرای اصول فصل‌های سوم و پنجم قانون اساسی که آزادی‌ها و حقوق اساسی ملت را تضمین می‌کند به تدریج مورد عمل قرار گیرد. اما تجربه چهار دهه گذشته نشان می‌دهد که با فراز و نشیب به صور مختلف اجرای این اصول شفاف قانون اساسی نادیده انگاشته شده و پیامدهای آن در عرصه عمومی برای عموم مردم روشن است.

انتخابات؛ نه استراتژی نه تاکتیک

شهروندان اکنون به دو گروه درجه یک و درجه دوم تقسیم شده‌اند و هر یک نخبگان خاص خود را دارند. از ما بهتران، طبعاً سعی می‌کنند در انتخابات نمایشی از شور و شعف را از خود بروز دهند اما گمانم دسته دوم بی‌تفاوت از کنار انتخابات عبور خواهند کرد. البته انتخابات آتی معیار خوبی خواهد بود برای تصفیه نیروهای اصلاح‌طلب. یعنی شورای نگهبان زحمت ما را کم می‌کند و خودش، اصلاح‌طلبان رقیق را از مابقی جدا خواهد کرد.

روایت فتح یا روایت فاتحان؟

با گذر زمان و مشاهده محصولات انقلاب، اندک اندک روایت اخیر در میان نیروهای فکری و کنش‌گران سیاسی، مدنی و فرهنگی گسترش یافت. هم چنین در نتیجه سرخوردگی عمومی، ناکارآمدی حکومت و تکرار شعارهای پوچی که دستاوردی برای مردم نداشت، روایت حکومت سرنگون‌شده پیشین در میان اقشاری از جامعه جا باز کرده است.

جوکر، زنگ‌ها برای که به صدا در میایند؟

شخصیت شرور جوکر ملهم از شخصیت “جوئین پلین” در رمان ویکتور هوگو(مردی که میخندد) است. رمان‌های ویکتور هوگو عموما مضمونی اجتماعی دارند و بر دردهای جامعه‌ای ‌پرتنش و مشحون از نابرابری، انگشت می‌گذارند اما جوکرهایی که تاکنون در فیلم‌ها دیده‌ایم، بیشتر، افرادی نابهنجار و بی هدف با رفتاری توام با شرارت و آشوبگری بوده‌اند که گویی، صنعت سینما با ساخت آن، تنها به دنبال پرکردن اوقات فراغت و افزودن به کیسه سود خود بوده است. پیداست که توجه به این جوکر صرفا از سرکنجکاوی است و قهرمانی که او را ناکام می‌گذارد اسطوره ای جذاب چون: بتمن.

چطور شدیم “جمهوری اسلامی” ؟

وقتی نهضت فراگیر شد، سخن از اسقاط سلطنت و ایجاد حکومت مردمی رفت. بین مردم، حرفی از ولایت مطلقه فقیه و مشروعیت متکی به آسمان نبود. حتی بعدها، وقتی مردم به توصیه امام، جمهوری اسلامی را فریاد زدند، روحشان هم احتمال نمی داد کار به ولایت مطلقه و نظارت استصوابی و عصر جنتی بکشد.

علاقه به ایران با کدام شاخص؟

نظارت استصوابی قلع و قمع منتقدین ملی و مستقل جمهوری اسلامی بوده. در این چارچوب محدود، بسیاری مجبور به انتخاب گزینه ای بوده اند که از سبک و سیاق راست همیشه دور بوده. انتخاب آقای خامنه ای در سال هفتاد و شش ناطق بود مردم به خاتمی رای دادند. انتخاب خاتمی سال هشتاد را آقای خامنه ای تحمل کرد. سال هشتاد و چهار اصلاح طلبان به تفرقه درونی و به روایت کروبی دخالت سازمان یافته نظامیان و بیت رهبری و چشم پوشی دولت و البته رویگردانی بخشی از مردم به صندوق رای باختند. سال هشتاد و هشت هیچگاه نظام اجازه باز شدن جعبه سیاه تقلب هشتاد و هشت را نداد. از برگزاری دادگاه علنی رهبران جنبش سبز خودداری میکنند تا مبادا اسرار آن کودتای انتخاباتی بیشتر فاش شود.

تحریم‌ انتخابات و بلوغ جنبش اصلاح‌طلبی

در شرایطی که دایره انتخاب ملت هر روز تنگ‌تر و تنگ‌تر شده و عملاً مکانیزم انتخابات و جمهوریت نظام از معنا تهی شده است، گزینه‌ای مدنی‌تر، مؤثرتر و کم‌هزینه‌تر از تحریم انتخابات برای اصلاح‌طلبان واقعی باقی نمی‌ماند. به عبارت دیگر تحریم انتخابات از یک سو به معنای ناامیدی از روش‌های اصلاح‌طلبانه گذشته از جمله «انتخاب بین بد و بدتر» خواهد بود و از سوی دیگر همچنان این امید را زنده نگه خواهد داشت که بدون تحمیل هزینه‌های جبران‌ناپذیر، شاهد شنیده شدن صدای معترضان و به رسمیت شناخته شدن حقوق اساسی ملت از سوی نهادهای حاکمیتی باشیم.

آبروی نظام و چوپان دروغگو

اگر امنیت مهم بود فردا که انتخابات تمام شد همین «ملتِ انتخابات» را «اشرار اعتراضات» نمی‌خواند و صدها معترض آبان۹۸ را در ۴۸ساعت قربانی نمی‌کرد. «اگر کسی که از او خوشش نمی‌آید» محترم بود ۸ نفر از کسانی که نامه مخالفت با او نوشتند (محمد نوری‌زاد و همراهانش) امروز در زندان نبودند و به ۷۲ سال حبس و سالها تبعید محکوم نمی‌شدند.

صلاحیت‌سنجی مستمر

«تیغ استصواب» به‌قدری برّنده‌ شد که امکان‌ هرگونه «سیاست‌ورزی انتخاباتی» از اصلاح‌طلبان و اساساً هر نیروی تغییرطلبی سلب شد و بحث شرکت در انتخابات از دستور کار بسیاری از افراد خارج گردید.

مطالبه آیت‌الله خامنه‌ای از کسانی که از رهبر ‘خوششان نمی‌آید’

آیت‌الله خامنه ای در ۱۹ دی ۹۴ و در آستانه انتخابات قبلی مجلس نیز همین جمله را، با اندکی تفاوت، بر زبان رانده بود: “حتّی آن کسانی که نظام را قبول ندارند، برای حفظ کشور، برای اعتبار کشور بیایند در انتخابات شرکت کنند. ممکن است کسی بنده را قبول نداشته باشد، عیبی ندارد.”

‘جعل بالرّعب’؛ پرونده باز هواپیمای اوکراینی

در این فضا نهاد قدرت، هزینه مخالفت با یک روایت جعلی را به میزانی بالا می برد که بخش مهمی از فعالان عرصه عمومی، جرات ناهمسویی با این روایت را از دست می دهند. رویه ای که می توان با وام گرفتن عبارت آشنای “نصر بالرعب” -به عنوان روشی برای پیروزی بر دشمنان حکومت با ترساندن آنها- آن را “جعل بالرعب” نامید.

روایتی از تهیه و تنظیم پیش نویس قانون اساسی

اگر متن آن قانون را مطالعه کنید خواهید دید چقدر مترقی، مدرن و حافظ نظم و عدالت و دموکراسی است. در جلسه ای که به همراه آقایان: پیمان،شیرازی، یزدی، نرگس محمدی، تقی رحمانی و آقای سلطانی؛ ۱۰ روز قبل از درگذشت آیت الله منتظری خدمتشان بودیم ایشان دو بار تأکید کردند: آن پیش نویس هیچ ایراد فقهی نداشت ضمن اینکه حقوق و آزادی افراد خیلی بیشتر از این قانون فعلی تضمین و رعایت می شد.

ما شاهد سقوط حقیقت

چهاردهم بهمن‌ماه ۹۸، خبرگزاری اطلاعات و اخبار مستقل اوکراین، مکالمات برج مراقبت فرودگاه مهرآباد تهران با خلبان یک پرواز خط هوایی آسمان را منتشر کرد که بر اساس آن برج مراقبت از طریق خلبان این پرواز، در جریان شلیک موشک و ساقط شدن هواپیمای اوکراینی قرار می‌گیرد. پس از انتشار این فایل حسن رضایی‌فر، مدیرکل سوانح سازمان هواپیمایی کشوری به خبرگزاری مهر گفت «این فایل از مجموعه اسنادی بوده که در تیم مشترک بررسی سانحه هوایی در اختیار گروه کارشناسان اوکراینی قرار گرفته است». آقای رضایی‌فر همچنین تهدید کرد که «این اقدام اوکراینی‌ها سبب شد دیگر هیچ سندی به آنها ارائه ندهیم».

شرکت کنیم؟ – شرکت نکنیم؟

چرا می‌دانیم درصد محبوبیت ترامپ یک درصد جابه‌جا شده، اما ده‌ها درصد را در کشور خودمان نمی‌توانیم اندازه بگیریم. چرا رابطه دین و دمکراسی یک بار برای همیشه تعریف نمی‌شود. وقتی اکثر مردم نظارت‌های بی حد و حصر، و دخالت در انتخاب‌هایشان را نمی‌خواهند، چرا نباید بتوانند به خواسته‌شان برسند؟

امام خمینی و تقویت جمهوریت

در موضوع حضور هم وزن جناح های سیاسی در عرصه سیاست ورزی و خصوصا “انتخابات”، مهم اینجاست که؛ امام کاملا متوجه “وجه ی جمهوریت” نظام بود. یعنی وقتی میدید یک جناح فکری میتواند؛ دموکراسی و جمهوریت نظام را تقویت کند، در “نگاه سیاسی اش”، آن جناح پر اهمیت میشد و بدون تعارف به تقویت او همت میگمارد.

تراژدی عشق

از زندگی مشترک این زوج جوان دو بهار بیشتر نگذشته بود که حسین لشکری، در مأموریتی مرزی، چند روز قبل از آغاز حمله سراسری عراق به کشورمان، هواپیمایش مورد اصابت قرارگرفته و سقوط می‌کند، در نتیجه آن وی به اسارت دشمن درمی آید و رژیم بعثی عراق هیچ ردی از او و هواپیمایش نشان نمی‌دهد تا گمانه‌ها بیشترحول و حوش شهادت وی شکل گیرد.