سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic
  • صفحه اصلی
  • » اسلام داعش، اسلام حقوق‌گریز و آزادی‌ستیز...
» یادداشتی از سید مصطفی تاج زاده

اسلام داعش، اسلام حقوق‌گریز و آزادی‌ستیز

چکیده :در عصر ارتباطات و جهانی شدن و حاکمیت گفتمان دموکراسی و حقوق بشر، دفاع از اسلام حقوق گریز و آزادی ستیز، دین گریزی و حتی دین ستیزی را گسترش می دهد. با سرکوب حکومتی و قرائت استبدادی از دین می توان در مدتی معین و کوتاه از بروز انتقادها و اعتراض های مردمی جلوگیری کرد اما هرگز نمی توان جلوی شورش اندیشه ها علیه استبداد سیاسی و دینی و حتی علیه خود دین را گرفت. طغیانی که دیر یا زود نشانه های خود را در اجتماع ظاهر خواهد کرد....


کلمه – سید مصطفی تاجزاده:

یکم)

1- نصب دوش در حمام های عمومی و نیز تغییر ساعات کشور در اوایل ورود دکتر روحانی به قم گروهی را در حوزه نگران کرده بود که این تغییرات موجب از دست رفتن ایمان نیمی از مردم خواهد شد. دل مشغولی عده دیگری را آیة الله معرفت چنین شرح داده است: «در همان اوان که سرو صدای رفتن به کره ماه به راه افتاده بود شخص معروفی کتابی بیش از 400 صفحه نگاشت و احکام عبادات و سکونت در کره ماه را بیان داشت و تبلیغات گسترده و دامنه داری پیرامون نشر کتاب به راه انداخت. فرد دیگری در خصوص مسائل مستحدثه به طرح این سؤال پرداخت که اگر سر کسی را بریدند و به بدن دیگری وصل کردند آیا این شخص احکام صاحب سر را دارد یا صاحب تن را و آیا شخصیت هر انسانی به قلب است یا به مخ؟» (اطلاعات 17/3/93) وجه مشترک دلواپسی ها و آینده نگری های مزبور بی ارتباطی آن ها با مسائل مبرم و عینی جامعه بود.

2- 50 سال بعد از آن ایام دو موضوع دیگر خاطر آیة الله یزدی را مشغول کرده است: «نگرانی اول من این است که در حوزه متأسفانه درس و بحث ها به سمت جدایی دین از سیاست حرکت می کند. نگرانی دوم من عدم توجه کافی به مسائل اخلاقی طلاب است.» (شرق 18/6/93)

آیة الله استادی نیز از مسئله دیگری گله مند است: «متاسفانه حوزه ما امروز گرفتار شده و مردم چون متوجه شده اند دولت بودجه می دهد دیگر کمک نمی کنند. امروز درآمد حوزه از ناحیه مردم صفر یا بسیار ناچیز است.» (صدا 20/2/93)

3- اقبال جوانان به تحصیل علوم اسلامی در سال های اولیه تأسیس جمهوری اسلامی چنان بود که تعدادی از دانشجویان تحصیلات دانشگاهی خود را رها کردند و تمام وقت در حوزه ها به کسب معارف دینی و خودسازی پرداختند. سال هاست که این روند معکوس شده و داوطلبان فراگیری دروس حوزوی در حال کاهش یافتن است.

دوم)

1- استاد مطهری روحانیت شیعه را به علت استقلال مالی از دولت ها مردمی تر از همتایان سنی خود می خواند. اما دقیقا به همان دلیل نتیجه می گرفت که نوآوری روحانیت اهل سنت بیشتر است. چرا که فارغ از نظر توده عوام می تواند به اظهارنظر آزادتر در باب مسائل مختلف بپردازد.

2- در سه دهه گذشته، سه اجتهاد بزرگ توسط روحانیت شیعه صورت گرفت. اول تأسیس جمهوری اسلامی در عصر غیبت بود که با نظام خلافت، عمارت اسلامی و نیز سلطنت تفاوت دارد. دوم حکم اولیه خواندن حکومت و لوازم آن یعنی اداره کشور بر اساس مصلحت جامعه است. به همین دلیل مجمع تشخیص بر فراز شورای نگهبان قرار گرفته و مصوباتش برای آن نهاد نیز لازم الاجراست. سوم اثبات حقوق سلب ناشدنی همه انسان ها براساس کرامت نوع بشر بود. آیة الله منتظری نخستین فقیهی بود که اعلام کرد آیه «لقد کرّمنا بنی آدم» بدون در نظر گرفتن حرمت حقوق ذاتی فرزندان آدم لغو است و بی معنا، و خداوند هرگز سخن لغو نمی گوید.

3- در عصر مدرن هر فرد یا گروه مسلمان خواهان مشارکت در قدرت سیاسی و مدیریت کشور، با سه پرسش اساسی مواجه است. اول این که چگونه با پدیده دولت – ملت که در آن حکومت اولا و بالذات مسئولیت تأمین امنیت و منافع ملی و افزایش رفاه آحاد مردم را به عهده دارد و در برابر آنان پاسخگوست، مواجه می شود؟ دوم این که چگونه می توان با وجود احکام ثابت شرعی با تغییرات زمانه و اوضاع احوال در حال تغییر کنار آمد؟ سوم این که آیا حقوق و آزادی های اساسی همه شهروندان را با هر عقیده و سلیقه فکری و سیاسی به رسمیت می شناسد؟ شهروندانی که به دولت مالیات می پردازند در هنگام جنگ از میهن خود دفاع می کنند و با رأی خویش نظام حکومتی را تشکیل می دهند و مقامات را برای مدتی معین برمی گزینند.

4- اجتهادهای سه گانه فوق با هر تحلیلی که صورت گرفته باشند به این سه پرسش پاسخ داده اند. البته این که آیا جواب ها را می توان با مبانی کلامی و فقهی موجود توجیه کرد و نیز این که در صورت موجه بودن آن ها تأثیرشان بر سایر احکام فقهی چه خواهد بود و آیا مبدعان خود به تمام مقدمات و لوازم این اجتهاد و نظریات پای بند خواهند بود یا نه، باید جداگانه مورد بحث واقع شود و در هر حال نمی توان انکار کرد که هر سه اجتهاد در تاریخ فقه شیعی و اولی و سومی در فقه سنی، بی سابقه است. اهل سنت به دلیل استمرار خلافت کم و بیش با فقه المصلحة تا حدود زیادی آشنا بودند و از آن بهره گرفتند اما به دلیل آن که ناسیونالیسم و حقوق بشر از جمله حق حاکمیت ملت ها بر سرنوشت خود پدیده های جدیدی هستند که بشر در قرون اخیر آن ها را ابداع کرده است، بر عالمان اندیشمند فرض است که به بحثی عمیق درباره آن ها بپردازد و اجتهادهای تازه ای صورت دهند.

5- با وجود تلاش های فوق اما نهاد دین (روحانیت) در جمهوری اسلامی با مشکلات جدی و جدیدی مواجه شده است که شاید بتوان برخی از آن ها را مانند خلوت شدن مساجد یا کاهش اشتیاق جوانان به تحصیل دروس قدیم و جامه روحانیت به تن کردن را با فرافکنی بر تهاجم فرهنگی غرب نسبت داد و از بررسی همه جانبه موضوعات مذکور طفره رفت. اما رشد اندیشه جدایی دین از سیاست را در حوزه ها چگونه می توان تبیین کرد؟ آیا وقت آن نرسیده است که همه دلسوزان اعم از حوزوی و دانشگاهی به تأمل و گفت و گو در این باب بنشینند که روحانیت در 36 سال گذشته چه به دست آورده و چه از کف نهاده است؟

سوم)

1- به باور من مشکلات مستقیم روحانیت در قدرت هم فرصت استفاده از امکانات حکومتی و عمومی را برای آنان فراهم آورده و هم هزینه ها و تهدیدهایی را متوجه آن کرده است که بسته به میزان کفایت حکومت و پاسخ گویی عملی آن به نیازهای مردم و میهن و نیز بسته به عملکرد روحانیت به ویژه در حفظ احترام و اعتماد شهروندان، کفه ترازو به سود مزایا یا مضار شرکت در قدرت سنگین می شود.

2- اگر حکومت در انجام وظایف اصلی خویش به ویژه در تأمین حداقل های یک زندگی شرافتمند برای آحاد مردم، مهار گرانی و تورم و بیکاری و نیز مدیریت و کاهش مشکلات ملی از قبیل محیط زیست و … ناکام بماند، نابرابری و شکافت طبقاتی افزایش یابد، فساد حکومتی سرعت و وسعت گیرد، مقامات لشکری و کشوری طبقه نوکیسه و اشرافی جدیدی را تشکیل دهند و فرزندان و وابستگانشان مسابقه نمایش تجمل به راه اندازند و … بدبینی عمومی فقط متوجه دولت مردان نخواهد شد بلکه به روحانیت نیز تسرّی و تعمیم خواهد یافت.

3- اگر حکومت افزون بر ناکارآمدی مدیریتی و اقتصادی، پیمان خود را با مردم بشکند و به نقض قانون اساسی بپردازد، به مصاف حقوق و آزادی های اساسی شهروندان برود و در جهت استقرار فضای امنیتی و پلیسی و حاکمیت رعب و وحشت به جای اقناع اتباع خود بکوشد انتخابات را نمایشی و دادگاه ها را فرمایشی برپا کند، بگیر و ببند راه بیندازد و راه حل مشکلات فرهنگی و اجتماعی را عمدتا بر «دیوار و فیلتر» خلاصه نماید، اجبار شهروندان به انجام دادن واجبات شرعی را وظیفه خود بداند و در جهت تحمیل یک سبک زندگی خاص بر همه مردم بکوشد؛ هم خود و هم مؤتلفش راه زوال خواهند پیمود.

چهارم)

1- عامل استراتژیک دیگر در تخریب جایگاه روحانیت و شکست پروژه پیوند دین و سیاست و اگر بخواهم دقیق تر بگویم ورود روحانیت به قلمرو قدرت، علاوه بر عملکرد نادرست دولتمردان، رفتار و گفتار غیردموکراتیک خود روحانیون است. به بیان روشن اگر روحانیون:

الف- توجیه گر ندانم کاری ها، فسادها و تنگ نظری های حاکم شوند و در برابر نابرابری ها، ستم ها و تبعیض ها سکوت کنند؛

ب- قرائتی استبدادی و تک صدا از انقلاب و نظام و قانون اساسی و ولایت فقیه عرضه دارند؛

پ-ویژه خواری اقتصادی، رانت خواری فرهنگی و حرام خواری سیاسی را اسلامیزه نمایند و در رقابت های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی از آن ها بهره بگیرند؛

ت- نهادهای اجماعی مانند شورای نگهبان و قوه قضائیه را جولانگاه یک جناح سیاسی کنند و تبدیل به یک حزب نمایند؛

ث- جمهوری اسلامی را به حکومت آخوندی فروکاهند و از حاکمیت تفکر آخوندی بر آن دم زنند؛

ج- بین منتقد و مخالف قانون گرا با برانداز مسلح یا تجزیه طلب تقاوت قائل نشوند و هر انتقادی را در تحلیل نهایی غرض ورزی و دشمنی بپندارند؛

چنین رویکردی آن ها را از مردم دورتر خواهد کرد.

2- هم چنین اگر روحانیون:

الف- مبلغ اسلام دستوری و تحمیلی شوند و سیمایی عبوس، خشونت پرور، دیگر ستیز و ضد حقوق بشر و حقوق شهروندی از دین مبین ترسیم کنند و رسالت خود را در شکستن بت آزادی بخوانند؛

ب- بر مبنای معیارهای دوگانه عمل کنند و موضع بگیرند، آن چه بر خود نمی پسندند بر دیگران روا شمارند و برعکس،

پ-دروغ گفتن و تهمت زدن را برای پیشبرد اهداف خویش جایز شمارند و حتی واجب بخوانند، همان گونه که مصباح یزدی دادن وعده های کذب توسط رهیر را با توجیه اسکات خصم شرعیزه می کند؛

ت- زبانشان به گونه ای فزاینده آمرانه و تحکم آمیز گردد و ادبیاتشان شبیه نظامیان شود، دائم از توطئه های دشمنان دم بزنند و بر ضرورت بگیر و ببند و ایجاد محدودیت بیشتر و سانسور گسترده تر تأکید بورزند و حقوق و آزادی های اساسی ایرانیان در سخنانشان به محاق برود؛

ث- مرز گناهانی که صرفا عقوبت اخروی دارند را با جرائم سزاوار مجازات دنیوی مخدوش کنند و میان واجب شرعی فردی و اجبار حکومتی فرق ننهند؛

ج- امر به معروف قهرآمیز و نهی از منکر خشونت آمیز از جمله راهبرد «یاروسری یا توسری» را در جلسات خصوصی کاملا ناموفق ارزیابی کنند و در عین حال در مجامع عمومی از ترس از دست دادن موقعیت خود نزد رهبری خواهان تداوم همان شیوه شکست خورده پیشین شوند و بر شدت عمل پلیس و دستگاه قضائی تأکید بورزند؛

چ- بر اجرای مجازات هایی از قبیل سنگسار و اعدام زناکاران و مرتدان اصرار بورزند که خشونت های کلیسا در قرون وسطی را در اذهان جهانیان تداعی می نماید؛

ح- علوم انسانی و اجتماعی را طرد کنند و بزرگ ترین مشکل آموزش های کشور را عدم تفکیک جنسیتی نامیده در جهت تبدیل حوزه و دانشگاه به پادگان و داعشگاه بکوشند؛

خ- با اهالی فرهنگ و ادب و هنر و آثار ایشان با بدگمانی مواجه شوند و بر طبل تعطیلی کلاس های آموزش هنری به ویژه موسیقی و جلوگیری از اکران فیلم ها و تئاترها بکوبند؛

د- شادی و تفریح مردم را در حد آب بازی در پارک ها و برف بازی در تپه ها برنتابند و آن ها را برخلاف موازین شرعی ببینند؛

ذ- تظاهر پیشه سازند و ظاهر و باطنشان متفاوت شود. شعار مذموم بودن دنیا را سردهند اما برای رسیدن به قدرت و مقام و شهرت و گاه حتی برای دست یابی به ثروت همه اصول اخلاقی و قانونی را زیرپا گذارند…

چنین نگرش و رفتاری زمینه های اضمحلال روحانیت را فراهم می آورد.

پنجم)

1- مشارکت در ساختار حقوقی و حقیقی قدرت، شرایط جدیدی را برای روحانیت شیعه به وجود آورده و ظهور داعش، آن را با آزمونی بزرگ و تاریخی مواجه کرده است. به باور من روحانیت هم چنان وضعیتی شبیه درخت آفت زده دارد: اصل آن خوب است و وضع آن بد!

اصالت دادن به قدرت یا قدرت زدگی، تحجر، قشری گری، مقابله با حقوق و آزادی های اساسی شهروندان توسط برخی آخوندهای اصول گرا کیان روحانیت را با تهدید مواجه کرده است. با وجود این نباید برای دفع آفات تیشه به ریشه روحانیت زد و اصل آن را نفی کرد. این امر نه ممکن است و نه مفید، زیرا جایگزین ندارد و بی اعتباری آن افزون بر متزلزل کردن ایمان مردم و اخلاق عمومی، پایه های نظم اجتماعی و سیاسی جامعه ما را نیز سست می کند.

از سوی دیگر عدم نقد روحانیت، مرجعیت و رهبری نیز نه دوستی با روحانیت که بی مهری به این نهاد ریشه دار و مردمی به شمار می رود و به هر رو نه عاقلانه است و نه مسئولانه و کمک به رفع آسیب های آن نمی کند. سکوت و بدتر از آن تأیید خطاها، قصورها، تقصیرها، سوء استفاده ها، فرصت طلبی ها، تنگ نظری ها و دنیازدگی گروهی از روحانیون به اصل این نهاد، لطمه خواهد زد و به رشد ناهنجاری در میان این قشر و ناامیدی مردم از آنان می انجامد.

2- برای اصلاح کژی ها و کاستی های نهاد دین نمی توان به متحجرینی دل بست که هم چون پیشینیان خویش نگرانند هر پدیده یا اختراع یا فکر جدیدی ایمان نیمی از مردم را از بین ببرد. مساعی خیال پردازان نیز آبی را گرم نخواهد کرد. بهتر است آنان را به حال خود رها سازیم تا تکلیف نماز و روزه مسافران و ساکنان کره ماه را مشخص نمایند.

در این میان عالمان دین شناسی و جهان آشنا و نواندیش و روشنفکران متعهد وظیفه ای سنگین برعهده دارند و صد البته قادر به ایفای نقش تاریخی و رهایی بخش برای روحانیت و مردمند. منظور کسانی هستند که با بصیرت دریافته اند دنیا به سرعت به پایان عصر استبداد و تک صدایی نزدیک می شود. مسلمانان جهان و از جمله ایرانیان راه و چاره ای ندارند که به رغم سابقه و سنت هزار و چند صد ساله زندگی در حکومت های استبدادی خود را برای زندگی در محیطی دموکراتیک، آزاد، چند صدایی و برابر آماده کنند.

3- محافظه کاران نیز می توانند در رفع نقائص معایب حوزه ها و روحانیت بکوشند و به بهبود اوضاع آنان یاری برسانند، به شرط آن که:

الف- خود را از بدبینی بیمارگونه اقتدارگراها به دانشگاه و دانشگاهیان و روشنفکران و علوم انسانی رها سازند.

ب- از لجاجت های کودک وار آنان در فرافکنی مشکلات به دیگران و بیگانگان فاصله بگیرند.

پ- بر ترس خویش از خوکاوی انتقادی فائق آیند.

ت- با کاپیتولاسیون جناحی و آپارتاید سیاسی به مقابله برخیزند و بهره مندی از هرگونه رانت و نیز مصونیت قضائی را در عمل و نظر نفی کنند.

4- در شرایط کنونی هیچ پدیده ای به اندازه تفسیر داعشی یا داغ و درفشی از اسلام، چه شیعه و چه سنی، در دور کردن مردم از روحانیت و حتی از اصل دین مؤثر نیست و سهم ایفا نمی کند. در عصر ارتباطات و جهانی شدن و حاکمیت گفتمان دموکراسی و حقوق بشر، دفاع از اسلام حقوق گریز و آزادی ستیز، دین گریزی و حتی دین ستیزی را گسترش می دهد. با سرکوب حکومتی و قرائت استبدادی از دین می توان در مدتی معین و کوتاه از بروز انتقادها و اعتراض های مردمی جلوگیری کرد اما هرگز نمی توان جلوی شورش اندیشه ها علیه استبداد سیاسی و دینی و حتی علیه خود دین را گرفت. طغیانی که دیر یا زود نشانه های خود را در اجتماع ظاهر خواهد کرد.


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.