منشور سبز و الزامات پیش‌رو

بیانیه شماره ۱۸ میرحسین موسوی و منشور تدوین‌شده برای جنبش سبز که در سالگرد تظاهرات تاریخی مردم ایران در اعتراض به تقلب و تخلف در انتخابات ریاست‌جمهوری دهم منتشر شده است، واکنش‌های متنوعی را در میان اندیشمندان و صاحب‌نظران به دنبال داشته است. این منشور که آن‌را می‌توان سند هویتی جنبش سبز دانست، گامی اساسی در تلاش برای ایجاد فضای گفتگو و مباحثه اجتماعی به منظور برساختن فردایی بهتر به شمار می‌رود که همین واکنش‌ها از جملات ثمرات میمون و البته آغازین آن است.

تردیدی نیست که انشای این متن ثقیل‌تر از دیگر بیانیه‌هاست و البته این امر با در نظر گرفتن ضرورت دربرگیری تمامی –یا دست‌کم اکثر- جنبه‌های هویتی جنبش و همین‌طور اهمیت اتکای آن به بیانی حقوقی امری اجتناب‌ناپذیر بوده است. در واقع باید گفت منشور سبز نقشه‌ راهی است که امکان گفتگو و تامل حول محوری مشترک را فراهم می‌آورد و قرار نیست در درون خود راه‌کارهای عملی خاص زمانی را ارائه نماید و این مهم را به فضای عمومی اجتماعی واگذار می‌کند. فصلی از منشور که به طور خاص بر ضرورت شکوفایی و ارج‌نهادن به خلاقیت‌های فردی و اجتماعی انگشت می‌گذارد نیز ناظر بر همین امر است.

برخی معتقدند منشور حرف تازه‌ای برای فعالان جنبش نداشت و بیشتر گردهم‌آوری گفته‌های پیشینی بود که در طول یک سال گذشته مطرح شده است. این نکته البته درباره بخش‌های زیادی از متن صدق می‌کند، اما نمی‌توان آن را نقطه ضعفی برای منشور در نظر گرفت. اینکه برای نخستین بار متنی جامع –و البته نه لزوما کامل- درباره هویت سبز و اهداف و اندیشه‌های آن مطرح شود قدمی مبارک است که پیشبرد و شکوفایی آن بر عهده فعالان و کنشگران جنبش سبز است. حالا بر معتقدان به راه سبز امید است که با تاسی به این متن، حداقل‌های مورد توافق در مسیر جنبش را شناسایی کنند و برای گسترش و انتشار آن در لایه‌های مختلف اجتماعی تلاش نمایند. به تعبیر دیگر این «همراه کوچک» جنبش سبز گام آغازین اما بلندی را برداشته است که ادامه دادن آن بر عهده همه کسانی است که خود را همراه جنبش سبز می‌دانند؛ به بیان ظریفی که در منشور آمده است «هر ایرانی، یک جنبش» سبز است که با اتکا به خلاقیت‌های خود و نوآوری‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی ارائه می‌شود، نقش خود در پیشبرد جنبش را ایفا خواهد نمود.

اما در این میان ضرورتی حیاتی –که منشور بدون آن عقیم خواهد ماند- باید در اولویت قرار گیرد و آن ایجاد یک شبکه اجتماعی فراگیر است که در آن، گفتگو و عمل مبتنی بر منشور –و حتی برای اصلاح آن- به سهولت برای همگان میسر شود. تاسیس رسانه‌هایی که گفتگوی بدنه اجتماعی جنبش با رهبران آن و همچنین اعضای جنبش سبز با یکدیگر را تسهیل نماید و مهم‌تر از همه هزینه‌های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، و فرهنگی اعتراض به وضع موجود و تلاش برای اصلاح آن را کاهش دهد ضرورتی است که در این مرحله از جنبش حتما باید نصب‌العین قرار گیرد. رهبران جنبش سبز اگر می‌خواهند فضای شور و نشاط اجتماعی موجود را حفظ نمایند و از بروز سرخوردگی‌ها و دلسردی‌ها –آن‌هم در زمانه‌ای که رسانه‌های داخلی و خارجی بذرهای تردید و یاس را در جامعه می‌پراکنند- جلوگیری نمایند، باید هرچه سریع‌تر حرکت درخشان خود در زمینه انتشار منشور سبز را با اتخاذ تدبیری برای ایجاد این شبکه اجتماعی فراگیر و کانال ارتباطی اعضای جنبش کامل کنند و با این کار خونی تازه در رگ‌هایی بدمند که در طول سال گذشته هزینه‌های فراوانی را متحمل شده، اما هرگز از عهد خویش برای مقاومت تا زمان پیروزی بر ظلم و دروغ و استبداد سرپیچی نکرده است: حالا «باید» به «رسانه» اندیشید