سیاست در اندیشه علیرضا بهشتی

کلمه-دکتر عباس منوچهری*: در طی سالهای گذشته، تحلیل دکتر سید علیرضا بهشتی از شرایط جامعه و روند امور معطوف به ضرورت مشارکت در فرآیند پاسخ گوئی به نیازهای فکری و تدوین برنامه عملی برای پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی بوده است. وی خود را وقف ضرورتهای فکری جامعه کرده است و به سه طریق متصل به هم به آنچه برای خود وظیفه و معنای وجودی، و نیز الزام اخلاقی دیده عمل کرده است. یکی عرصه کار تخصصی در اندیشه سیاسی است که در گروه علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس انجام می شود. وی اکنون در حوزه اندیشه سیاسی صاحبنظری منحصر به فرد در تبیین و نقد جریانهای فکری مهمی در اندیشه سیاسی معاصر غرب است. دوم تلاش برای معرفی تفکر و نیز بیان سیره فکری-عملی شهید بهشتی است، که از طریق بنیاد آثار شهید بهشتی با مدیریت خود وی انجام می شود. و سوم فعالیت مستمر وی در همکاری با دوستان و همفکران خود برای تدوین الگوی “زیست مسلمانی” است.

علم سیاست نزد بهشتی محمل مشارکت در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی بوده است. وی وقوف روشنی نسبت به اهمیت اندیشه ورزی برای کمک به حل معضلات اجتماعی-سیاسی دارد و تلاش خود در پژوهش را مصروف شناخت بیشتر از نسبت اندیشه با الزامات سیاسی اجتماعی از یکسو، و تعلیم دانشجویان علوم سیاسی برای شناخت معضلات فکری تجربه شده برای حل معضلات اجتماعی، از سوی دیگر، کرده است. در این راستا وی توجه وافری را به مناقشات، مسائل و منازعات فکری درون اندیشه لیبرال و نقدهای جماعت گرایان بر آن مبذول کرده است. پایان نامه های دانشجوئی تحت نظر وی و کلاسهای درس او محمل بارزی برای مباحث زنده و ثمر بخشی برای پاسخ گوئی به ضرورتهای فکری در زمانه ما بوده است.

دغدغه اصلی علیرضا بهشتی رابطه مبانی نظری با تداوم و تعالی جمهوری اسلامی است. وی رابطه فرهنگ با ارزشهای و هنجارهای سیاسی، و توجه به حقوق مردم، آنگونه که مورد نظر حضرت امام (ره) و شهید بهشتی بوده است، را در کانون توجه و فعالیت خویش قرار داده است؛ او وجه بارز و اساسی مساهمت شهید بهشتی در انقلاب اسلامی را اتکاء وی به تفکر و اندیشه ورزی می داند.

توجه جدی به منابع فکری انقلاب اسلامی و در آن میان اندیشه و آراء شهید بهشتی در اهتمام جدی علیرضا بهشتی در تلاش بی وقفه او برای تدوین و اشاعه آراء شهید بهشتی نمایان شده است. آشنائی با آراء شهید بهشتی و تلاش برای تبیین شرایط موجود و تلاش برای تحقق اهداف انقلاب اسلامی با ساز و کارهای نهادی و فکری در جمهوری اسلامی پروژه اصلی دکتر بهشتی است.

او در تحلیل وشناخت مسائل بالقوه و بالفعل در عرصه جامعه و سیاست از میراث فکری شهید بهشتی و امام بهره می برد و در عین حال از طریق بهره گیری از تجربیات بدست آمده در دنیای امروز برای پاسخ گوئی به پرسشهای موجود تلاش می کند.

در تدوین الگوی “زیست مسلمانی”، علیرضا بهشتی کمک فراوانی از دو فعالیت دیگر میگیرد. ابداع مفهوم “زیست مسلمانی” صرفا یک واژه سازی فنی نبوده است، بلکه بر آمده از دغدغه ای بنیادین است که با فکر و تلاش فکری و عملی مداوم در راستای اعتلای جمهوری اسلامی غنا و جهت یافته است. او در طی پنج سال گذشته تلاش بی وقفه خود را صرف کاری کرده است که می تواند تمهید گر پشتوانه های فکری برای جمهوری اسلامی با چشم اندازی از تعالی و پیشرفت باشد. وی توجه به آراء دیگران و بها دادن به افکار گوناگون را سیره پدر می دانست و با عمل به آن ارج فراوانی برای آن قائل بود.

او ضرورتها و ظرفیتهای جامعه و میراث فکری را جدی می گیرد و حرکت و آینده را منوط به کار فکری و میدان دهی به دغدغه های رهائیبخشی در تفکر اسلامی می داند. بهشتی بندگی در رابطه با خداوند و آزادگی در رابطه با همنوعان را هادی به کمال صفات انسانی می داند.

اگر “فرزند” را به معنای “پیش برنده زندگی” (فر=پیش بردن، زند=زندگی) بدانیم، علیرضا بهشتی در فکر و عمل و نوع زندگی ثمره نیکی از شهید بهشتی و منشا ثمر بخشی محسنی برای جمهوری اسلامی است.

*رییس گروه علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس